Rize, Rize'den size bir demet sunuyoruz,
ne mavinin yeşile, ne yeşilin maviye hasret olduğunu, Rize'nin bir
başka
bir başka güzel olduğunu göreceksiniz...
|
|
| Atasözleri |
|
Rize 'den Esintiler |
|
Kapandı
Gitti Çağı
|
|
Adami yapan da karidur,
yikan da karidur
Ben
derum torunum yok, o derki dayimsun dayim
Karinin
eyisi eve cirmez, çotisi yere cirmez
Lafun
tutulursa haçimsun, tutulmazsa sen çimsun  |
|
 |
|
Şaravaz,
pepeçura, kastaniça kabaği
Sacayak,
pelki, hosti, kapandi gitti çaği,
Kunci,
minci, korkota, koloti unutuldi,
Malahtara,
likmene hasret kaldi gazyaği.
Burma,
mabeyin, darni, kot, tereteri, hopeçi,
Gerdel,
lahmi, pulama, küpun ağzinda peçi,
Çali,
çupi, kutuni, davli ve kondaridan,
Şimdi
bahsettuğumde güleyi bizum paçi.
Lağus,
şokali, lobya, pafuli, perçem, andi,
Metuşi,
sehter, çiten altindakiler yandi.
Zimbilaçi
tikeni, kardaşi hamduspara,
Benum
gibi fukara, sirgan yedi uyandi.
İşkemi,
seke, konsol, evun temele taşi,
Çiçili,
kolistavra, langonanun kardaşi,
Furnesi,
tumurlisi, çumuşi, çilbur yerken,
Paluzenun
yaninda dururdi etmeğaşi.
Hurtuli
ve şurtuli, muncur, sumsuk, zibidi,
Pifoli,
koso, muşi, kurçeli bizum idi.
Pasmanika,
lohtiko, zuzuli ve çimidi,
Fundukla
fitrukayi acep hangimuz yedi.
Murmurisle
mamuris uyuturdi bizleri,
Pumburi,
şepidinun hala bende izleri.
Çilipuli
ve puli, karatağuk, çişona,
Alemidiye
donuk makoçinun gözleri.
Geçen
zaman içinde, değişti bizdeki dil,
Şimdi
bu sözcükleri, ister oku, ister sil.
Rizeli
arkadaşum, anam, babam, kardaşum
Alem
bilmezse bile, ne deduğumi sen bil. |
|
| Atma
Türküler |
|
|
|
Çayirunun
dibine, üç ağaca üzüm var, bi eve iki ...
Kemencemun
teline, vur beline beline, olsam bi çay...
Havlumun
kiylarini, Esram işlicemisun, bakarsun...
Olsan
elma şekeri, erisen dillerime, bende olsam... |
|
|
|
| Bilmeceler |
|
|
|
Ağizi
haho, deliği vizo, zaçada ziço, zaçada ziço
Kara kuzgun, sapi uzun, hem
sizun var, hem
bizum
Sari sari sanduri, dori
dori donduri, kirmizi
pependeru
Yerden piter pi
foli,
pelindedur piştofi |
|
|
|
| Destanlar |
|
|
|
Hep yandı evlerimiz, Oolduk yuvasız kuşlar
Şimdi ha bu
Cimil'e, Ağlayı
dağlar taşlar
Cimil çok ıssız
kaldı, Horozlar bile ötmez
Yapın evlerimizi, Çadırlar bize yetmez |
|
|
|
| Emiceler
diyi
ki... |
|
Doğum ve Ölüm Sonrası Adetler |
|
|
| Benum
zamānuma
zate
fakurluk var idi. Çok kizlari isteddum, hiş birine
muafak olamadum. Ondan sona, o zamanun yeğileri fiyatliydi. Yani yeği,
yeği, yani para vermek. Yani, başluk. O zaman yeği deruk... |
|
Doğumdan
sonra
kızın annesi tarafından peşuk alayı yapılırdı. Alay erkek evinde
olurdu.
Alaya kızın ailesi ve yakınları katılırdı. Çocuk kız ise kırmızı, erkek
ise mavi beşik hediye edilirdi. Bu olay sadece ilk çocuk için
yapılırdı.
Diğer çocuklar bu beşikle büyütülürdü. |
|
|
| Batıl
İnanışlar |
|
Evlilik ve Evlilik Sonrası Adetler |
|
|
Çakallar
uluduğunda, hava açıksa yağmur yağar
Hamile
iken ciğer yiyen kadının çocuğu benekli olur
Tırmata
yemeyenin erkek çocuğu
olmaz
Sağ
eliniz kaşınırsa ummadık yerden para gelir |
|
Evlilikler
yakın
çevreden yapılır, yakın çevrede kız yoksa dışarı çıkılırdı.
Kız
onsekizini
geçmişse "küle kalmış" kabul
edilir, istenmezdi.
Erkek
tarafı kına
gecesinde şeker, fındık türü yiyecekler gönderirdi.
Kız
tarafından
birileri gelini içeri sokmaz. Kapılık isterlerdi.
|
|
|
| Şehir
den Kareler |
|
Çocuk Oyunları |
|
Kaçkarlar'dan
Esintiler |
|
 |
|
Rize'nin
değişik yerlerinde
herkes tarafından oynanan oyunlarda yaş sınırı yoktu. Çocuklar,
gençler,
yetişkinler hatta ihtiyarlar bu oyunları zevkle oynardı. Cüz, Metdeğnek, Kuku
Papula,
Top ve Yuzuk oyununu gençler ve
yetişkinlerce de oynanırdı. Genç kızlar daha çok ...
|
|
 |
|
|
Dua
ve Beddualar |
|
|
|
Adun
çesilsun, Allah
yedi yorgan yipratasun, Ander
kalasun, Başun
kesile
Hay
korbakor çikasun, Korbakor
olasun, Murt
cidesun, Nabedil
olasun
Beyaz
sakal tariyasun,
Boş
çeseye salmayasun, Haznelere
çatasun
Kadani
alasun, Nere
var
bi cuneş oreya olasun, Sular
gibi artasun |
|
|
|
Kız Kaçırma & Peşe Gitme |
|
|
|
Rize'nin
bazı yerlerinde kız kaçırma yerine "kız çekme" denir.
Kızı isteyip de
alamayan oğlan tarafı, kızı zorla çeker
götürürdü. Oğlan,
bir
kaç arkadaşını yanına alır ve kızı
kaçırabileceği bir yerden zorla
kaçırır. Bu
işi yapanlar silahlıdır ve kararlıdır. Üzerine kimse varamaz....
|
|
|
| Gümüş İşleme |
|
Kocakarı
İlaçları ve Duaları
|
|
Rize Bezi |
|
|
|
Romatizmal
hastalıklarda, ipliği
yedi kat yapıp bir düğüm atarken üç
Kulhuvellahu okunur, bu işlem yedi düğüme kadar tekrarlanırdı.
İnanılarak
yapılırsa romatizmal hastalıklara iyi geldiği söylenirdi. Kulak
ağrılarında,
Çocuk emziren kadının
sütünden kulağa damlatılırdı...
|
|
|
|
|
Tekerlemelerimiz |
|
|
|
Yattum
Allah,
kaldur beni, Nur
göline,
daldır beni, Soldan
döndüm
sağuma, Sığındum
Allah'uma, Ezan
sesi
kulağuma, Kur'an
sesi
kulağuma, Melekler
şahit
olsun, Dinume,
imanuma, Eldumse
Lailaheillallah, Kalktumsa
Elhamdülillah...
|
|
|
|
Rize
Evliyaları |
|
|
|
Hasan
Dede. 1840'lı yıllar, ebediyete
intikale bir kaç sene vardır. Seslikaya Köyü... Osmanlı askerleri
köyden
geçmektedir, askerin ve mühimmatın köyün dibindeki dereden geçebilmesi
için
mevcut köprü yeterli olmamaktadır. Askerlerin başındaki yüzbaşı
gövdece
iri, boyca uzun büyük ağaçlardan birkaç tane kestirir....
|
|
|
| ... ve |
|
|
|
|
|
|
|
|
