|
Rize'de
Giyim - Kuşam |
|
|
Şimdi
bir çoğu bilinmeyen, isimleri unutulmuş eskiden
yaygın kullanılan erkek- kadın kiyafetleri ve süs eşyaları şunlardır.
KADIN
KIYAFETLERİ
Atkı
:
Genellikle kadınların kullandığı büyük başörtü.
Beşli
:
Kurdeleyle bağlanarak yakaya takılan altın süs eşyası.
Cizme
:Deriden
veya lastikten yapılan boğzlı bir tür ayakkabı.
Çarık
:
Hasılsız deriden yapılan basit çarık.
Çember
: Kenarları
işlemeli, sade, renkli veya motifli başörtü.
Çeşan
: Başa
veya bele takılan, geniş çubuk desenli bir tür peştemal, dolaylık da
denir.
Don
: Belden
dize kadar çok geniş ve bacak kısımları lastikle tutturulan bir tür
kısa
şalvar.
Entari
: Fistana entaride denir.
Etekluk
: Uzun eteklere denir.
Fistan
: Oldukça bol ve uzun dikilen, altlı üstlü bütün giysi.
Geceluk
: Kollu gecelik.
Gozli
Çarşaf
: Altlı üstlü bele bağlanarak kullanılan beyaz çizgi desenli siyah
çarşaf.
Hamal
Lastik
:Daha çok iş yapılırken kullanılan lastik.
Hasıllı
Çarık : Hasıllı deriden ancak ustaların yapabildiği çarık.
Hedik
: Ahşap
malzemeyle yapılan, ızgara biçimli kar ayakkabısı
Hemayil
:Üçgen veya dörtgen biçimli gümüş zincirli kap.
Kaleçi
: Daha çok çocukların kullandığı süs eşyası, boncuk
Kara
Peştemal
: Genellikle yaşlıların kullandığı, kenarları kırmızı kara peştemal.
Kongoş
Çarık : İneklerin diz derilerinden hemen herkesin yapabildiği
basit
çarık.
Kontra
: Genellikle zengin kadınların giyebildiği topuksuz ayakkabı.
Kupe
: Küpe
Kupli
: Kurdeleyle
boğaza takılan bir reşat altın değerindeki altın süslü.
Lastik
: Son dönemlerde giyilen, cizlavit de denilen en yaygın
olan
lastik ayakkabı.
Makaslı
Peştemal : Püsküllü ve delikli peştemal. Daha çok genç kızlar ve
genç
kadınlar kullanır.
Mes
: Yaşlıların
çorap üzerine giydikleri, ayakkabı içine soktukları deriden yapılmış
bir
tür çorap.
Nalım
: Takunya
da denilen ahşaptan yapılmış kaba terlik.
Patik
: Ev
içersinde terlik yerine kullanılan kısa yün çorap.
Peştemal
: Daha çok evli ve yaşlı bayanların kullanıldığı, bel örtüsü olarak
da kullanılan ince çubuklu desenli başörtü.
Şal Kuşağı
: Yünden dokuma, daha çok kadınların ve yaşlı erkeklerin
kullandığı
kuşak.
Tad
:Deriden
veya yünden dokunarak yapılan çarık biçimli, bağcıklı çocuk ayakkabısı
Tepeluk
: Gelinlerin giydiği ufak paralarla süslenmiş fes.
Tor
kuşağı
: Özel bir iplikten dokunan kemer.
Üç
Etek
:Genellikle kadife bezden yapılan altlı üstlü bütün etek. Üst ceket
kısmına Kutni denirdi.
Yaşmak
: Kenarları işlemeli ve renkli başörtü. Genellikle çember
üzerine takılarak
kullanılır.
Yazma
: Yaşmağın
büyüğüne denir.
Yun Çorap : Beş
cağla dokunan, uzun veya yarım biçimde çorap.
Yuzuk
: Yüzük
ERKEK
KIYAFETLERİ
Başluk
: Başa sarmak için dar ve uzun bir bez parçasından yapılır. Kukula
da denir. Herkesin kendine has bir yöntemle bağlar, çoğunlukla her iki
yana kulaklıklar bırakılırdı. Renk çoğunlukla haki olur ve elbiseye
uydurulurdu.
Fes
: Yün
iplikle cağla (şişle) dokunup başa takılırdı.
Taka
:
Başa takmak için kumaştan yapılan başlık
Mendil
: El, yüz temizliğinde olduğu gibi cep süsü eşyası ve başlık olarak
da kullanılırdı. Mendilin iki ucu düğümlenip başa takılacak hale
getirilirdi.
Yağluk
: İki ucu düğümlenerek başlık olarak kullanılan bez parçası.
Abaniye
: İpekten , sarımtırak dallı nakışlarla işlenmiş, abani denilen
bir
bezin fes üzerine sarılmasıyla elde edilen sarık.
Saruk
:
Daha çok din adamlarının giydiği beyaz başlık
Mintan
: Açık olan kısmı boğaza kadar düğmeli yakasız gömlek.
İç
Gömlek
: Mintan altına giyilen bugünkü atlet görevini gören giysi
Fanila
: Atlet, kollu çamaşır.
Yelek
: Bugünkü
yeleklere benzeyen, fakat yelekten daha bol olan giysi
Çoha
:
yeleğe benzeyen, vücudu saran geniş ve kollu giysi
Zıpka
: Alt
kısımları, dar üst kısımları geniş altlı üstlü bütün giysi. Zıpkanın
uçkur
denilen kısmı düğmeliydi. Bele bir kuşakla bağlanırdı. Genelde siyah
bezden
yapılır ve mintanla giyilirdi.
İşdoni
: Paçalı kilot
Kanaviça
Pantul : Şalvar biçimli, bele bir kuşakla bağlanan iri keten
dokuma
bezden yapılan pantolon. Genellikle çocukların giydiği bu pantolonu
büyükler
de giyerdi. Daha çok bir iş pantolonu kabul edilirdi.
Kilot
Pantul
: Paçaları dize kadar dar, üst kısmı sağdan ve soldan bele kadar
geniş
olan pantolon. Dar olan kısım düğmelerle açılır ve kapatılırdı. Bele
bir
kemerle bağlanırdı.
Golf
Pantul
: Paçası dize kadar dar, üst kısmı bol olan pantolon. Dize
kadar dar
olan kısım düğümlenirdi. 1940'lı yıllarda moda olan bir giysiydi.
Yun
Çorap
: Beş cağla dokunan, uzun veya yarım biçimde çorap.
Şal
Kuşağı
: Yünden dokuma, daha çok kadınların ve yaşlı erkeklerin
kullandığı
kuşak.
Kongoş
Çarık : İneklerin diz derilerinden hemen herkesin yapabildiği
basit
çarık.
Çarık
:
Hasılsız deriden yapılan basit çarık.
Hasıllı
Çarık : Hasıllı deriden ancak ustaların yapabildiği çarık.
Çapula
: Hasıllı deriden yapılan kaliteli, çarık üstü bir ayakkabı.
Çapula
özel ustalarınyapabildiği ve zenginlerin giyebildiği bir ayakkabı
çeşidiydi.
Yemeni
: Hasıllanmış siyah deriden altları kösele olarak yapılan, ancak
zengin
ve ağaların giyebildiğibir ayakkabı türü
Tad
: Deriden
veya yünden dokunarak yapılan çarık biçimli, bağcıklı çocuk ayakkabısı
Mes
: Yaşlıların
çorap üzerine giydikleri, ayakkabı içine soktukları deriden yapılmış
bir
tür çorap.
Cizme
:
Deriden veya lastikten yapılan boğzlı bir tür ayakkabı.
Hamal
Lastik
: Daha çok iş yapılırken kullanılan lastik.
Nalım
: Takunya
da denilen ahşaptan yapılmış kaba terlik.
Hedik
: Ahşap
malzemeyle yapılan, ızgara biçimli kar ayakkabısı.
Bu
erkek
kiyafetlerini
tamamlayan süsü eşyaları da önemlidir.
Hemayil
: Üçgen veya dörtgen biçimli gümüş zincirli kap.
Köstek
: Genellikle yelek üzerine asılan üç sıra gümüş saat zinciri.
Picak
:Daha
çok morunmak için kın içersinde saklanan kesici alet. Genellikle iki
tane
taşınırdı. Birinin ucu sivri, diğerinin ise yuvarlak olurdu.
Tapanca
: Daha çok korunmak için
taşınırdı.
Kaynakça: Her Yönüyle
Güneysu Rize, Güneysu Sosyal Dayanışma ve Kültür Derneği, 1996
|
|
|