Adami yapan da karidur
Yikan da karidur Ben
derum torunum yok
O derki dayimsun dayim Karinin
eyisi eve cirmez
Çotisi yere cirmez Kendume
yer edeyim
Bak sağa ne edeyim Lafun
tutulursa haçimsun Tutulmazsa sen çimsun Madem
kideyu miras Bende
yiyeyum biraz
Dereden
geceyiken
Başum
aldi
sazlara
Baba
evlendur
beni
Aklum
kaldi
kizlara
Makasli
peştamalun
Baksana rengi soldi
Duydiki isticeğum
Anan sacini yoldi
Yazi yazarum yazi
Kuşlarun kanadina
Gel edelum sevdaluk
Babanın inadina
Ağizi
haho, deliği vizo Zaçada
ziço, zaçada ziço Bir
kara kocakari
Etekleri
yukari Evun
ustunda kirk
atli Kirkida
kara
kapakli Kara
kuzgun, sapi uzun Hem
sizun var, hem
bizum Supurdum
odayi Otukodum
babayi Yerden
piter pi
foli, Pelindedur
piştofi
Rize'nin
değişik yerlerinde oynanan bu oyunlarda yaş sınırı yoktu. Çocuklar,
gençler,
yetişkinler hatta ihtiyarlar bu oyunları zevkle oynardı. Cüz, Metdeğnek,
Kuku Papula, Tikoca, Mal Taksimi, Kurt Çoban, Eşum Peşum,
Kibrit, Lepe,
Mile, Hırsız Polis, Tombiliç, Zarf,
Vurdumoni, Kartopu, Batırmaca, Kayak, Kovalamaca, Birdirbir...
Gelinliği
gelin giymeden bir genç kız giyerse kismeti açılır.Hamile
kadın: şeftali yerse doğacak çocuk tüylü, nar yerse pembe
yanaklı, muz yerse gamze yanaklı, ciğer yerse benekli olur. Pardinin
bir eve yakın bağırıması o evden birinin öleceğine işarettir.Sağ
eliniz kaşınırsa ummadık yerden para gelir, sol kaşınırsa ummadık
para gider...
Allah
yedi yorgan yipratasun Hay
korbakor çikasun O ander
kaybana kalasun Peşuk
sallamiyasun Uşak
çipasi çesmeyesun Beyaz
sakal tariyasun Boş
çeseye salmayasun Haznelere
çatasun Nur
aksun
mezarluğuna Sular
gibi artasun
Evvel
zaman
içinde, köyün kadınları ormana oduna gitmişler. Beraber- lerinde de
genç
bir kız varmış. Kızın yükü ağır geldiğinden oturup biraz dinlenmek
istemiş.
Diğer köylüler önden gitmişler. Dinlenen kız, kalkıp yürümeya
başladıysa
da bir müddet sonra her tarafı sis kapladığından, kız yolunu kaybetmiş,
bir ayıya rastlamış. Ayı kızı zorla..
Romatizmal
hastalıklarda, ipliği
yedi kat yapıp düğüm atarken üç
Kulhuvellahu okunur, bu işlem yedi düğüme kadar tekrarlanırdı.
Ağaç
İşleri ve Bitkisel Örücülük: Beşik, Donak, Gerdel, İskemle, Kadı,
Kayık, Konsol,Koppa
(Kepçe), Kuzi (Kaşık), Sandık,
Sepet… Dokumacılık
ve El İşleri: Cağ İşi, Dolaylı peştamal, İğne
Oyası,
Kanaviçe,
Levha, Makaslı Keşan, Tenteneler, Oyalar,
Yorgancılık... ..veBakırcılık, Teneke İşleri, Demircilik, Taş
İşçiliği...
Yokluk
dönemlerinde buğday ekmeği son derece kıymetli idi. O kadar
ki hasta zıyaretlerinde götürülecek en iyi hediye buğday ekmeği idi. Yine
o zamanlarda buğday ekmeği, mısır ekmeğıne
katık edilirdi. Köyde oturan bir
çocuk, tahan helvası ıle beyaz ekmek yani buğday
ekmeği yiyebilmek için kasabada çalışan dedesinin yanında kalırdı...
Evlilikler
yakın
çevreden yapılır, yakında kız yoksa dışarı çıkılırdı. Beşik
kertme vardı. Kız
arama da elçiler devreye girerdi. Kızın soyu sopu
araştırılırdı. Kız
istenmeden
önce evde ondan büyük kız varmı araştırılır varsa kız istenmezdi. Kız
onsekizini
geçmişse "küle kalmış" yani
evde kalmış kabul edilir, istenmezdi...
Doğumdan
sonra
kızın annesi tarafından peşuk alayı yapılırdı. Alay erkek evinde
olurdu.
Alaya kızın ailesi ve yakınları katılırdı. Çocuk kız ise kırmızı, erkek
ise mavi beşik hediye edilirdi...
Ölüm
yaşlılar
için doğal karşılanır, çocuk ve genç ölümleri derin iz
bırakırdı. Bu
gibi durumlarda ölünün arkasından.. .
Haçan
bir
kız kaçacak, yan
basar
ayağını, eve
gelirde
koymaz, yemeğinin
yağını, iner
ahıra
bakmaz, ineğinin
bağını, suya
giderken
kırar, destinin
dudağını... Rize'nin
bazı yerlerinde kız kaçırma yerine "kız çekme" denir.
Kızı isteyip de
alamayan oğlan tarafı, kızı zorla çeker
götürürdü. Oğlan,
bir
kaç arkadaşını
yanına alır ...
Abele: İşte
böyle
Abril:
Nisan
Açanki:
Ne zamanki
Ahpon:
Hayvan gübresi
Ağanus etmek: İnlemek
Apansa:
Aniden, birdenbire
Bulik:
Genç kız
Cenşluk: Gençlik
Çiliğani: Kavurma
Çomur: Kömür
Yaylada
günlük
hayat çok erken başlar. Sabah erkenden kalkılıp, sığırlar sağılırdı.
Sütün
kaymağı alınıp kaymak kabında, kaymağı alınmış süt ise peynir kazanında
biriktirilir. Güneş doğarken hayvanlar çözülür ve yayıma bırakılır.
Hayvanlar yayıma götürüldükten sonra ahırın gübresi
temizlenir.
Gübrenin temizlenmesinde ağzı geniş...
Ürün
kaynakları 3-4
aylık yiyecek ihtiyacını ancak
temin
edebildiğinden Rize köylüsü, İstanbulda Kasımpaşa da oturandan,
çalışandan
farklı durumda değildir. İstanbullu gibi ekmeğini,
sebzesini,
yağını, tuzunu, giyeceğini satın almak zorunluğundadır. Ne köylüdür, ne
de şehirli; köyde oturur, fakat yaşıyabilmesi için şehirli gibi
kazanması
lazımdır...
Bölge
insanının atmacaya olan aşırı
bağımlılığı ve yürekten vurgun olmasından dolayı da birçok
türkülere ve
manilere konu olmuştur. Bunlardan bazıları bölge insanının
gerçek duygularını
yansıtırken bazıları da bölge insanını hiç tanımayan,
buradaki insanların
atmacayı nasıl sevdiklerini bilmeden onu öldürüp
yediklerini ima etmektedir.
