---

Acaridde

Bunlar Abdulkerim b. Acred'e bağlıdırlar. Bu kolun başlıca görüşleri şunlardır: Yûsuf sûresi Kur'ân'dan değil, yalnızca bir kıssadır. Böyle bir aşk kıssasının Kur'ân'da yer alması câiz değildir. Büyük günâh işleyenler dinden çıkmışlardır. Savaşa katılmayanlar, aynı inancı paylaşıyorlarsa düşman sayılmazlar. (2)

Bu mezhebe göre, çocukları ergenlik çağına kadar kendi hallerine bırakmak gerekir. Ergenlik çağına geldiklerinde İslam'a davet edilir ve müslüman olarak vasıfglandırılır. Kendilerine katılmak farz değil, ancak bir üstünlüktür. Acâride sekiz kola ayrılır. Hazımiyye, Şuaybiyye, Meymuniyye, Halefiyye, Ma'lûmiyye, Meçhuliyye, Saltiyye ve Hamziyye.

-  Hazimiler, Allah'ın iradesi ve kudreti gibi genel konularda Ehl-i Sünnet'e uygunluklarıyla bilinirler.
- Şuaybiyye, kader hakkında görüşleri Hazımiyye mezhebininkine benzer. Ayrılık bir mal alacağı yüzünden çekişmeden meydana gelmiştir.
- Meymuniyye, genel manada Allah'ın kader ve dilemesini inkara yönelmiş olup, kulların yaptığı işlerde Allah'ın iradesi yoktur derler. Allah hayrı ister şerri değil. Müşriklerin çocukları Cennet'dedir, günahkarlar kafirdirler. Sultanla ve sultanın hükmüne boyun eğenle savaşmak gerekir. Kendilerine hücum etmedikçe, d,nlerine dil uzatmadıkça veya sultana hempalık yapmadıkça, sultandan başkası ile savaşmak gerekmez. Oğulların kızları, kızların kızları, yeğenlerin çocuklarının kızları, kız kardeşlerin çocuklarının kızları ile evlenmeyi caiz görmüşlerdir.
- Halefiyye, muhallif çocuklarının Cehennem'lik olduğuna inanırlar. Genel manada Allah'ın kader ve iradesini kabul ederler.
- Malumiyye'ye göre; Allah'ın bütün isimlerini bilmeyen kişi Allah'ı tanımıyor demektir. Allah'ı da bilmeyen de kâfirdir.
- Meçhuliyye'ye göre Allah'ın isimlerinden bazısını bilen kişi Allah'ı bilmiş olur. Allah'ı bilen kişi mü'mindir. Ma'lumiyye mezhebinden olanlar kâfirdir.
- Saltiyye'ye göre; ergenlik çağına ulaşıncaya kadar çocuklar için İslam söz konusu değildir. Çocuklar ergenlikten sonra İslam'a girerler.

- Hamziyye, Mütezzile mezhebinin  Kaderiye kolu ile aynı görüştedirler, ancak "müşriklerin çocukları Cehennem'liktir" görüşüne katılmazlar. Savaşta kazandıklarında, yenilenlerin mallarını yakar, hayvanları öldürüür, esirleride kılıçtan geçirirler, kendileri ile aynı görüşte olmayan herkes ile çatışırlardı.  (3)

---

Ezarika

Bunlar, künyesi Ebu Raşid diye bilinen Nafi b. Kays'a uyanlardır. Ezrakiler denir.

- Bu ümmet olan muhaliflerinin müşrik olduğuna inanırlar.Muhakkimmetü'l-ula ise onların kafir olduklarını söyler, müşrik oldukların değil.
- Onlara göçmen olarak katılmak isteyen kişinin imtihan edilmesi gerekir. İmtihan yolu da muhaliflerinden bir esiri öldürmesidir. Öldürürse ne ala, öldürmediği takdirde munafık sayılır. O zamanda kendisi öldürülür.
- Muhaliflerinin hanımlarını ve çocuklarını müşrik olmakla suçlayarak öldürmeyi mubah görürler.
- Muhalif çocuklarının sonsuza kadar Cehennem'de kalacaklarına kesinlikle inanırlar.
- Büyük günah işleyenin kafir olduğuna ve İslam'dan çıktığına inanırlar.
- Hırsızın kolunun omuzundan kesileceğini savunurlar.
- Ezrakilerin ekserisi, hayızlı kadının namaz kılması ve oruç tutması gerektiği görüşündedirler; ancak bazısı böyle bir kadının, orucu kaza ettiği gibi, namazı da kaza edebileceğine kânidirler.

---

İbadiyye

Bunlar, Abdullah b. İbad el-Murri et-Temimi'ye  bağlı olanlardır. Kendisinden sonra bu fırka yedi kola ayrılmıştır. Bunlar; Yezidiyye, Hafsıyye, Harissiye, İbrahimmiye, Meymuniyye,  Vakiffiye ve Beyhessiyye.

- İbadiyye'ye göre zina eden veya hırsızlık  yapana ceza uygulanır, sonra o kişinin tevbe etmesi istenir. Tevbe ederse ne âlâ, aksi takdirde öldürülür.
- Kadınların ve çocukların öldürülmesi caiz değildir
- Nifak konusunda çelişkiye düşmüşler ve üç guruba ayrılmışlardır.
- Yezidiyye, "Allah, Acem'den bir rasul gönderecek, ona gökten bir kitap indirecek ve şeriatiyle Muhammed (s.a.v)'in  şeriatini ortadan kaldıracak" iddiasında bulunarak İbadiyye'den ve bütün müslümanlardan ayrıldılar. İddialarına göre, beklenen bu peygambere uyacak olanlar Kur'an-ı Kerim'de (Maide,69) bahsedilen Sâbiiler'dir. (2)

Yezidiler "Allah'tan başka ilah yoktur, Muhammed Allah'ın Araplara gönderdiği rasüldür" diyen kişi Hz.Muhammed (s.a.v)'in dinine girmiş olsa bile mümindir, derler. İnançlarına göre; yahudilerden İseviyye ve Mûşikâniyye'yi de İslam milletine sokmaları gerekir. Çünkü onlar da "Muhammed, Allah'ın Araplara gönderdiği Rasüldür, Ehli Kitab'a değil" diyorlardı. Ehli-i Kıble, Yezidilerin kâfir oldukları ve İslam ümmetinden ayrıldıkları konusunda görüş birliğine varmıştır. (3)

---

Muhakkimmetü'l-ula

- Hz.Osman, Hz.Ali, Cemel ve iki hakem olayına katılanları, hakem tayinine rıza gösterenleri, iki hakemi veya bunlardan birizsini tasvip edeni küfürle suçlarlar.
- İmam zulmettiği zaman onun azlinin veya öldürülmesinin gerekli olduğuna inanırlar.
- Müslümanlar için hiç imamına  olmamasını da caiz görürler.
- Çocukların ve kadınların öldürülmesine izin verirler.
- Günah işleyenleri küfürle suçlarlar.
- Hz.Ali ve Hz. Osman'ı küfürle suçlamayan kişiyle nikahlanmanın doğru olmadığına inanırlar.
- Karşıt görüşlülere kâfir damgası vururlar.

---

Necedat

---

Sealibe :Sa'lebiler, Sa'lebe b.Mişkan taraftarıdırlar. Sa'leb çocukların durumu hakkında çelişkiye düşerek, birbirlerini küfürle suçlayıncaya kadar Abdulkerim b. Acred'le  aynı görüşü paylaşmıştı. Aceride mezhebinden bir adam Sa'lebe'nin kızına evlenme teklifinde bulunur. Sa'lebe ona aralarındaki mihri söyler. Evlenme teklifinde bulunan adam karısını, kızın annesine gönderir ve kızın ergenlik çağına gelip gelmediğini, İslam ile mutassıf olup olmadığını sorar ve:

Eğer kızı baliğa ve İslam'ın emirleriyle yükümlü ise ona verilecek mihrin miktarı önemli değil der. Kızın annesi:

Kızım müslümandır, büluğa ermiş veya ermemiş ne çıkar der. Adam  Sa'lab'in hanımının bu sözlerini Abdülkerim ve Salebe nakleder. Abdülkerim çocukların büluğdan önceki dönemde kendilerinden uzaklştırılması gerektiği görüşünü kabul  etmiştir, bundan dolayı kadının sözünü kabul etmez. Sa'lebe ise hanımının sözünü kuvvetlendirerek şöyle der:

Biz hakkı inkar ederek sapıklığa razı olduklarını görene kadar ister küçük, ister büyük olsun, çocukların korunması gerektiği görüşündeyiz. Bu söz üzerine  bu iki adamdan iki ayrı gurup oluşur. Sa'lebe hayatta olduğu müddetçe mezhebi dağılmaksızın mevcudiyetini korumuş, ölümünden sonra altı kola ayrılmıştır. Bunlar; Ma'bediyye, Ahnessiye, Ruşeydiyye, Mükremiyye ve Şeybaniyye.

---

Keysanniyye : Bunlar, Muhammed b.Hanefiyye'nin imameti için çağrıda bulunan Keysan'a uyanlardır. Muhtariyye, Kerbiyye, Haşimiyye ve Beyyaniyye  olmak üzere dört gruba ayrılmışlardır.

- Muhtariyye, bu mezhep mensupları Muhtar b. Ebi Mesud'a uymuşlardır. Muhammed b. Hanefiyye'nin imametini savunurlar, vasi olduğunu ilan ederler. Mehdiyyü-l muntazar olduğunu kabul ederler. Allah hakkında beda görüşüne inanırlar, ancak Allah zalimlerin sözlerinden münezzehtir derler. Muhtar kendisne vahiy geldiğni iddia eder ve peygamberlik davasında bulunur.
-

---

Rafiziler : Bunlara göre; ruhlar bir cisimden diğer bir cisme intikal ederler. Ayrıca Allah'ın ruhunun 12 imama intikal ettiğine inanırlar.

Sebeiyye
Bunlar  Allah düşmanı yahudi Abdullah b. Sebe'ye uyanlardır. Hz. Muhammed (s.a.v.)'in yeryüzüne döneceğini ortaya atarlar.  Hz. Ali'nin peygamber olduğunu kabul ederler, daha da ileri giderek Allah olduğunu iddia ederler. (2)

Zeydiyye