|
Türkiye'de
Yeşil Çay Üretimi |
|
|
Türkiye'de
yeşil çay üretimini üç devrede incelemek gerekir. Tabi bu arada Tekel
döneminde 1970'lı yıllarda İyidere Çay Fabrikasında sadece kesme ve
kurutma ilede olsa bir kampanya dönemi yeşil çay üretildiği hatırınızda
bulunsun.... Bunla ilgili resmi kayıtlara ulaşamadığımız için
olaya Çaykur dönemini bir başlangıç olarak kabul edeceğiz....
İlk devrede
tamamen
yabancı teknik bilgi, makine ve donanımla kurulan ve başarılı
olamayarak üretimin durduğu Camidağı üretimi, ikinci devre Rahmetli
Yılmaz Telatar ile başlayan Çernobil faciası ile sekteye uğrayan ve
Sayın Nejat Ural'ın gayretleri ile tekrar başlayıp üretimde Türk
makineleri kullanımında ilk adım atılan Arhavi Çay Fabrikası yeşil
çay üretimidir. Üçüncü dönem ise 2003 yılında
deneme çalışmaları başlayan ve halen Taşlıdere Çay Fabrikası
Yeşil Çay
Üretim Tesislerinde üretime devam eden tamamen Çaykur çalışanlarının
teknik bilgileri ile oluşturulan, Türk mühendisinin beyin gücü ve
işçisinin göz nuru ve el emeği ile yaptığı yeni tasarımla oluşturulan
makinelerde üretilen yeşil
çay üretiminin olduğu
devredir.
Bu kadronun
yetişmesinde, belirli bilgi birikimine
sahip olmasında, değerlendirilmesinde, bulunup bir yerlere
getirilmesinde başta rahmetli Telatar ve Ural unutulmamalı ve
unutturulmamalıdır.
|
|
|
Camidağı
Yaş Çay
Fabrikası Yeşil Çay
Tesisi Dönemi |
|
|
|
- Türkiye'de
ilk yeşil çay üretim Atilla Koruyan zamanında gündeme geldi
- Çaykur'da
İlk Yeşil Çay Üretimi Bedirhan Birben zamanında gerekleşti
- Üretim
yabancı teknoloji ve yabancı teknik bilgi ile yapıldı
Çay
Kurumu
Genel Müdürlüğü Yayın Organı olan "Çay"
dergisinin, Sayı:4, 1979 yılı Eylül ayında yayınlanan 4.sayısının
8.sayfasında bu konuda şöyle bir yazı bulunmaktadır.
İsviçre’yle
Yeşil
Çay Dışsatımı Yapıyoruz
İsviçre’ye
yapacağımız yeşil çay
dışsatımı için gerekli girişimler,
Haziran 1979'da Lozan kentinde yapıldı. Bu amaçla 7 Haziran 1979 günü
Lozan'a giden Genel Müdürümüz Sayın
Atilla Koruyan ve Araştırma-Geliştirme Dairesi Başkanı Hamit Vanlı, beş
yıllık dışsatım
sözleşmesini, ANDRE CIA S.A. Firması temsilcisi Frederic Schenk ile 11
Haziran
1979'da imzaladılar.
Yapılan sözleşme gereği, yeşil çay
üretimi Camidağı Çay Fabrikamızda
yapılacaktır. Üretim sırasında kullanılacak olan 500 bin $ değerindeki
onyedi adet makine firma tarafından sağlanarak fabrikamıza kurulmuş
olup, beş yıllık sözleşme
süresi sonunda Kurumumuzun malı olacaktır.
Sözleşmenin sona ereceği
besinci yıl sonunda, yeni koşullar
üstünde anlaşılabilirse bu süre beş yıl daha uzatılabilecektir. 1979
yılı
sonuna dek İsviçre’ye en çok 2.000 ton yeşil çay dış satımı
yapılacaktır. Bu yıl
Kg. fiyatı 1,05 $ olarak belirlenen çayımızın fiyatı gelecek yıllarda
daha
yüksek tutulacaktır.
|

|
|
|
1979'u
izleyen yıllarda
üretim 10'ar milyon Kg.'lik
miktarlarda yapılacak, böylece bu makinelerle yaklaşık 50 milyon Kg.
yas çay yaprağı
islenmiş olacaktır. Görüldüğü üzere yeşil çay üretimiyle bir ölçüde yaş
yaprak imhası
da önlenmiş olacaktır.
Üretim görevini
üstlenecek personelimizin eğitim
gereksinmeside firmanın göndereceği teknisyenlerle
karşılanacaktır. Üretilen
yeşil çayın
alüminyum folyo ve kontrplak ambalaj
malzemesinin Firmaca sağlanması da kayıt altına alınmış bulunmaktadır. Normal
çayın tüm
özelliklerini taşıyan yeşil çay’ın
üretilmesinde, soldurma işlemine gerek duyulmamaktadır. Yeşil çay’ın
demlenmesi
için kaynar suda bir süre bekletilmesi yeterli olmakta, dem rengi
ıhlamur çayı
rengini almaktadır.
Camidağı Çay fabrikasında yeşil çay
üretimine Atilla Koruyan'ın görevden
ayrılmasıyla birlikte 1980
yılı yaş çay kampanyasında Çaykur'un 7.Genel Müdürü
Bedirhan Birben döneminde
başlanmıştır.
Üretimle ilgili
çalışmaları Türkiye'de ilk yeşil çay
üretimini
gerçekleştiren Y.V.Benchimol yürütmüştür. Denemeler sonucu elde
edilen ürün Y.V. Benchimol'ün yüzünü güldürür, Türk çayından beklediği
sonucu almıştır. Artık ihracat için imzaların atılmasına sıra gelmiştir
ki: 12 Eylül 1980'de her şey değişir.
Y.V. Benchimol son noktayı
koyamadan ülkesine dönmek zorunda kalır. Arkasında teknik bir bilgi bir
öğretide bırakmamıştır. Her şey kendi kafasındadır. Ne üretim
aşamalarının sürelerini ne ıcaklık dereceleri, ne kalite değerleri ile
ilgili bir done bırakmamıştır. Üretimle ilgi soruları nedense yarı şaka
yarı ciddi "Şarkı söylecek"
şeklindeki cevaplarla geçiştirmişti.
|
 |
|
|
1981 yılı yaş
çay kampanyasına girmeden, Genel Müdür Bedirhan Birben
görevden alınmış, yerine gelen Yılmaz Telatar ise 1981 yılında
rekoltenin çok düşük olması, yeteri kadar siyah çay alınamaması
nedeniyle 1981'de yeşil çay üretimini askıya almıştır. 1982 yılından
sonra rekoltenin yükselme sürecine geçmesiyle birlikte yeşil çay
üretimini Çaykur'un gündemine almıştır. Camidağı Çay Fabrikasındaki
yeşil çay üretiminde kullanılan makineler Anatamir Fabrikasına
taşınmış, uygun bir yerde monte edilerek, deneme üretimlerine başlanmış
ve olumlu sonuçlar alınmıştır. (1) |
|
|
Arhavi
Yaş Çay Fabrikası
Yeşil Çay
Tesisi Dönemi |
|
|
|
- Türkiye'de
ilk yeşil çay Nejat Ural zamanında piyasaya sürüldü
- Üretim
yabancı teknoloji ve yabancı teknik bilgi ile yapıldı
İkinci dönem 8.Genel Müdür
Yılmaz Telatar zamanında
yeşil çay üretimi ve dış satımı konusunda Fas
Hükümeti ve Y.V.Benchimol ile bir sözleşme imzalanması ile başladı.
1979'da olumsuz bir yeşil çay deneyiminden sonra bu girişim sevinç ve
takdirle karşılandı.
Üretim Arhavi Çay Fabrikasında oluşturulan bilahere ek tesisler
olarak adlandırılan bölümde gerçekleştirildi. Makineler Y.V.Benchimol
tarafından sağlanmış Çin makineleri idi. Ancak bu makinelerden kıvırma
işlemine görenlerin kapasiteleri oldukça düşüktü ve üretimi
sınırlamaktaydı. Üretime konunun uzmanı Benchimol'un öngördüğü teknik
bilgi çerçevesinde devam edildi.
Tasnif
aşaması üretim aşamasından daha fazla süre alan bu dönem yeşil
çay
üretimi 1986'da gerçekleşti. Üretilen 176 ton çayın ihracatı Çernobil faciası nedeniyle
gerçekleşememiş üretilen yeşil çaylar ise
imha
edildiği gibi üretimde durdurulmuştur.
Yeşil
çay üretimine artık başlanmayacak derken, çaya gönül verenler arasında
yer alacak olan Nejat Ural yeşil çay üretimini
tekrar gündeme getirmiş, yoğun bir çalışmadan sonra facia
nedeniyle duran üretimi 1989 yılında yeniden başlatmıştır.
Daha
önceki dönemde görülen aksaklıkları, gelen
ekibide ikna ederek,
Çin kıvırma makineleri yerine Türkiye'de imal edilen
kıvırma makinelerini kullanmıştır. Böylece ileride zamana zaman
Türkiye'ye
sokulmak istenecek olan yabancı teknoloji girişine gerek olmadığını
bizzat fiiliyattada
göstermiştir.
Türk tüketicisi Türkiye'de üretilen yeşil çay ile ilk bu dönemde
tanışmıştır. 250 gramlık poşetlerde paketli çay piyasaya sürülmüştür.
Üretim
1989 yılında 117 ton, 1990 yılında ise 466 ton
olarak
gerçekleşmiş. Çin tipi yeşil kuruçay üretilmiştir.
Ancak
üretime ara verilmek
zorunda kalınmıştır.
Çaykur
Basın 2005/19 nolu Basın Bülteninde:
"15-20
yıl evvel
yeşil çay ile ilgili deneme üretimi yapılmaya çalışılmıştır. Fakat,
Pazar ve üretimde istenen sonuç alınamadığından, faaliyet
başarısızlıkla sonuçlanmıştır. (2)" denilmiştir.
|

|
|
|

|
|
|
Taşlıdere Yaş
Çay Fabrikası Yeşil Çay
Tesisi Dönemi |
|
|
|
- Uzun dönem ara verilen
yeşil çay üretimine yeniden başlandı
- Piyasaya sürülen yeşil çay
paketleri çeşitlendirildi
Türkiye'de yabancı
teknik
bilgi ve
teknoloji ile
üretilen yeşil çay üretimine 2004
yılına kadar ara verilmiştir. 2003
yılında gelen talepler
doğrultusunda ÇAYKUR yeşil çay
üretimine yeniden başlama kararı almıştır.
Bu dönemde
üretimde Türk
teknoljisi ve Türk
Mühendislerinin katkısı ön plana çıkmış,
Taşlıdere
Çay Fabrikası bünyesinde ayrılan bir bölümde üretime
başlanmıştır.
Çaykur bu
dönemde, farklı paket anlayışı ve
çeşitliliğe yönelmiştir.
Tesis kapasitesi
başlangıçta günlük 15 ton yaş çay iken 2005 yılında 20
ton/gün kapasiteye ulaşmıştır.
Yıllar itibariyle yeşil kuruçay üretimi gerçekleşmeleri aşağıdadır:
- 2004 yılında 142 ton
- 2005 yılında 200 ton
- 2006 yılında 119 ton
- 2007 yılında
12 ton
|

|
|
|
Muammer Demet
|
|
|
Kaynaklar:
1) Çaykur'da Genel
Müdür Yardımcılığı görevinde
bulunan Yetiş Sarıahmet ile 27.12.2005'te yapılan bir söyleşi.
Kendilerinin o dönemde Çay Araştırma Enstitisünde Müdür
yardımcısıdır.Türkiye'd ilk yeşil çay üretrimini gerçekleştiği Camidağı
Yaş çay fabrikasında
Y.V. Benchimol ile birlikte ilk üretim
denemlerinde1980 yılı yaş çay kampanyasında beraber
çalışmıştır.
2)Çaykur,
2005/19 nolu Basın Bülteni 23.12.2005
3) Çaykur Dergisi, Sayı
15, 1991 |
|

|

|

|

|
|