|
Çay
sınıflandırılması karıştırılan ve yanlış
anlaşılan konulardan biridir. Çayların sınıflandırılması dünya çapında
standardize edilmemiştir ve sınıflar orijine göre farklılık
gösterebilmektedir.
Ayrıca bir çayın sınıfı tadını ve kalitesini belirtmek zorunluluğu da
yoktur.
Çay
tadı
ve
kalitesi ülke orijini,
çayın çeşidine
ve genellikle üretildiği bölgeyle isimlendirilir, bahçe veya
tarla,
rakım, hasat ve hasattan sonraki işleme gibi birçok farklı faktörle
belirlenir.
Siyah çaylar çoğunlukla yaprak veya partikül büyüklüğü esas alınarak
sınıflandırılıp
satılır. Çayın hasatı ve işlenmesinin yaprağın son büyüklüğü ve
dolayısıyla
çay sınıfı üzerinde büyük etkisi vardır. Siyah çay üretiminin iki
ana metodu bulunmaktadır. Geleneksel Ortodoks metodu hasatta üst
iki yaprağın ve tomurcuğun elle koparılmasını ve fermantasyon
başlangıcına
kadar kıvrılmayı gerektirir. Ortodoks metodu mümkün olan tüm
yaprak
büyüklüklerini ve sınıflarını ürün verebilir. CTC metodu verimliliği ve
uygunluğu yüzünden popülarite kazanmıştır. CTC ile işlenmiş
çaylar top top bir
görünüşe
sahiptirler ve her zaman kopuk yapraklıdırlar.
Siyah
çayların sınıflandırılması
partikül
yapılarına göre olmaktadır. İlk önce iki ana kategoriye bölünmektedir;
yaprak (unbroken) ve kırık (broken) çaylar.
Çay
ticaretinin %95'i broken çaylar ile
olmaktadır.
Buna neden küçük partiküller halinde olması, daha az yer kaplaması,
daha
sert ve koyu dem vermeleri sayılabilir. Çayların sınıdlandırılması
onların
kalitelerinide belirtilmesi anlamından ziyade onların partikül
büyüklüklerinden
fazla bir anlam taşımamaktadır.
|
P
P
Pekoe
Çay fidanının
ikinci
yaprağından
üretilen, bütün yaprak, siyah çaydır. "Pekoe"
Çincede "beyaz saç "
anlamına
gelir ve genç çay yapraklarının arka kısmının altındaki beyaz renk
yüzünden
erken çaylara uygulanan bir terimdir. Yapraklı derecelerin en büyüğüdür.
Gerçek manada
tamamen kıvrımlı bir karakterde olmalıdır.
|
İyi soldurulmuş özlü
yapraktan hâsıl
olur ve böyle yaprak “topak”
halinde kıvrılır. Saf olarak adlandırılabilecek
tam yapraktan olanları %1 den fazla bulunmaz. Görünüş itibariyle
satılır
eriyiği BOP’den düşüktür. Piyasada daha çok tam yaprak değil, kesik
yapraklardan oluşmuş topak halindekiler bulunur.
FP
Flowery
Pekoe
Uzunluğuna
yuvarlatılmış,
bütün yaprak, siyah çaydır. 10
no’lu
eleği geçen çok büyük
yapraklardır. Muntazam kıvrımlı
bir görünüşe
sahip olmalı, sap ve tabakalaşmış
parçalar
ihtiva etmemelidir.
Yaş çay elek
gözü
büyüklüğüne göre
%20’ye kadar
çıkabilir. Gerçek
anlamda bu
oran %5 ten fazla
olmamalıdır. Eriyiği
hafif
olmakla
beraber,
kalite bakımından BOP’ye nazaran daha üstün olmalıdır.
PEK
Pekoe
Yapraklar OP'ye
göre
daha kısadır ve OP gibi iyi kıvrımlı değildir.
Fakat genelde dem rengi daha fazladır. (4)
OPA
Orange
Pekoe "A".
Fırın
çıkışındaki
hiç parçalanmayan tüm yaprak tipi çaylardır
|
 |
OP
OP
Orange
Pekoe
8-15
milimetre uzunluğunda
yaprak içeren, siyah, FOP'den daha az uç ihtiva eden bir bütün yaprak
çaydır
ve fırınlamadan sonra eleme yapıldığında 10 numaralı eleğin üzerinde
kalır. OP'
nin
portakalla veya
portakal
tadıyla ilgisi
yoktur. Yaprakları
eş büyüklüktedir ve uzunluğuna yuvarlanmıştır. En
çok
iri kısımdan meydana
gelir. Tip ihtiva etmez, incedir.
Eriyiğide hafiftir. FBOP
derecesinden
az daha
uzun olup, en iyi şekilde kıvrımlı ve tel gibi olmalıdır. Bu
sınıf
gayet sıkı
kıvrılmış yaprak ve ekseriya uzun gevrek yapılı saptan ibarettir. %1-8
arasında
değişebilir.
FOP
Flowery
Orange Pekoe
Kaliteyi
iyileştiren
birçok uç içeren, bütün yaprak veya kırık yaprak, Ortodoks, siyah
çaydır.
TGFOP
Tippy
Golden Flowery Orange
Pekoe
Çayda üst
sınıftır.
Hasat sırasında üst iki yaprak ve tomurcuk
elle
toplanır. Tomurcuk henüz tam açmamış, olgunlaşmamış yaprak
ucudur. Yavaş büyüme periyodları boyunca hasat edildiği zaman, bu genç
tomurcukların
altın sarısı bir ucu (tomurcuk) oluşur ve çaylar Flowery (çiçekli)
sınıfına
girerler. Bu sarı uçlar bol miktarda olduğunda Tippy ve Golden
terimleri
de eklenir. |
 |
 |
 |
 |
Bazen benzer
çaylar içinde daha iyi
kalitede
olanları belirtmek için harflerin sonuna 1 veya 2 rakamları
eklenir.
Aynı şekilde,
TGFOP' den önce F harfi
geldiğinde Finer (ince taneli)
sınıf,
SF geldiğinde Super
Finer
(süper ince taneli) sınıf anlamına
gelir.
SFTGFOP1 denildiğinde: Süper ince taneli,
uçlu (tippy), sarı
(golden),
çiçekli OP. "1"
O tip
çayın en üstünü
olduğu ifade edilmek istenir
|
 |
BOP
Broken
Orange Pekoe (BOP) olarak
isimlendirilen uçsuz, kırık yapraklardan oluşan sınıftır. Tippy, Golden ve Flowery
terimleri bu çeşit çay için de kullanılabilir.TGBOP
uçlu,
sarı, kırık yapraklı OP demektir.
BOP
Broken
Orange Pekoe
Tamamen hakiki bir BOP yalnız
kıvırma makinesinde
kırılmış olan yapraktan ibaret bulunmalıdır. 10 nolu
elek
gözünden
geçen fakat 18 nolu elekten geçmemiş parçalardan meydana gelir.
Mahsulün
takriben %50’sini teşkil eder.
BOP1,
Broken Orange
Pekoe One.
BOP1 ise OP 'den
küçük
yapraklı, BOP'den büyük yapraklı ara sınıf çaylar için
kullanılır. Bu
terim
hem Ortodoks hem de CTC çayları için kullanılır.
|

|
BP,
Broken
Pekoe
BOP büyüklüğünde
bazen daha uzun
olabilir. Parça uçlarının kırık olması nedeniyle kolayca tanınabilir.
BOP kadar
siyah değildir. Tip ihtiva etmez. Normalde %5 oranındadır.
FBOP
Flowery
Broken Orange Pekoe
Tip miktarı fazladır. Parçalar BOP
ortalamasından
daha uzun ve iyi kıvrımlı görünüşe sahip olmalıdır. Ortalama %10
nispetinde tatminkârdır. Eriyik
özelliğinden ziyade görünüşü
itibariyle ehemmiyetlidir.
|

|
F
& PF
BOP
'den daha küçük
yapraklı çay
sınıfıdır.
Fanning
terimi
Ortodoks ve CTC
çaylarında
kullanılır.
CTC
metoduyla
üretildiğinde (PF) Pekoe
Fanning,
Ortodoks metoduyla üretildiğinde Fanning
(F) olarak anılır.
Yaprak
büyüklüğü toplu iğne
başı
kadardır. Yüksek kalite çaylardan elemeyle ayrılmış, 1-1.5 milimetre
boyutlarında
küçük toz parçacıklardır.
Fannigler genellikle bütün yaprak
çayları
kadar iyi likör verebilirler.
|

|
|
Ortodoks
çaylarına sınıftaki uç
miktarını tanımlamak
için Broken Orange Pekoe Fanning
(BFOP) ve Golden Orange Pekoe Fanning
(GOPF) terimleri eklenir.
BOPF
Broken Orange
Pekoe Fanning
Piyasa talebine göre
14,16 veya 18
nolu eleklerden
geçen küçük ebatlı çaylardır.
BOP ile birlikte toplam oranları
genelde
%70’dir.
Çabuk demlenme özellikleri sebebiyle
kuvvetli ve renkli eriyikler hasıl
ederler.
BPF
Broken
Pekoe Fanning
BOPF’nin
büyüklüğüne sahiptirler.
Fakat görünüş bakımından
gayet kötüdürler. Kahverengimsi renkte ve pulsu görünüştedirler.
FBOPF
Flowery Broken
Orange Pekoe
Fanning
Yüksek
miktarda
tip ihtiva eden BOPF’dir.
D
& PD
Çabuk
demlenip tad ve koyuluğunu
poşet maddesinden
hızla geçirebildiği için normalde poşet çaylarda kullanılan, hem
Ortodoks
hem de CTC çay yapraklarının en küçük parça boyutudur. İyi bir toz
gayet siyah olmalı,
lif ihtiva etmemelidir. Tozun görünüşü savurma ile ayarlanır ve daha
kahverengi
olanları D2, D3 …. diye sınıflandırılır.
İzin
verilen en
düşük sınıf çay PD (Pekoe
Dust-Pekoe Tozu) olarak bilinir. PF
'de
olduğu
gibi CTC metoduyla üretildiğinde PD, Orthodox metoduyla
üretildiğinde (Dust)
D olarak isimlendirilir. (2)
Literatürde bu büyüklük için "Elemeden
sonra
kalan en küçük kırık parça" açıklaması yapılır ve bazen "süprüntü"
olarak
anılır.
D Dust (2)
|
|
|
|
Bu
sınıflandırma terimleri
genellikle Hindistan,
Sri Lanka, Java, Sumatra, Afrika, bazı Çin çayları ve bazı diğer siyah
çaylar için kullanılır. Bu
sınıflandırma sistemiyle ilgili olarak
bütün yaprak çayların daha yüksek fiyatlara sahip olduğu ve göze daha
çekici
geldiği akılda tutulmalıdır. Fakat
kırık parçalar üstün tat ve
aroma
sahibi olabilirler.
İlaveten
küçük parçalar daha hızlı
demlenirler
ve daha çabuk tat bırakırlar. (2) |
Biriz Biz
Kaynaklar:
1)
Çayın
Biyokimyası ve İşleme
Teknolojisi, Prof.Dr.Burhan Kacar,
Çaykur Yayını
2) What is SFTGFOP1?, Stash
Tea
The tea grade
which is
even
smaller than BOP is the PF, for Pekoe Fanning if produced by the CTC
method of manufacturing, and Fanning if produced by the Orthodox
method. This is a broken leaf about the size of a pin head. The
lowest grade of tea available is the PD, Pekoe Dust if produced by CTC
method of manufacturing, and Dust if produced by the Orthodox Method.
This size is literally the smallest broken pieces left after siftings,
sometimes called the 'sweepings.'
3) Seylanda
Çay İmalatı,
EL.Keegel, Çev. Mevlüt Kinez, Tarım Bakanlığı Yayınları, 1968
4) Black
Tea, Answers
The leaves are
shorter and not
so wiry as O.P., but the liquors generally have more colour.
5) Ten
Tea
6) The
Way Of Tea
7) Forbes Tea
8) Adagio
Tea
9)
The Tea Cetre of Stockholm
|
|