Yas çaydan, kuru çay elde edilmesi bir dizi islemi gerektirmektedir. Bunlar; soldurma, kıvırma, fermantasyon, kurutma ve tasnif islemidir. Tasnif islemi sonucunda meydana çıkan çöpsel artıklar bir veya iki kez tekrar degerlendirilmeye çalısılmakta, neticede lifsel ve çöpsel atıklar olusmaktadır.

Dogrudan üretim atıgı olmamakla beraber, çay bahçelerinin imarı esnasında ilk defa 3. yılın sonunda ve 20 cm yüksekten baslayan budama islemi sonucundaki budama atıkları üretim dısı çay atıgı olarak tanımlanabilirler. Budamalar her 3-6 yılda bir ve her budama bir önceki budamaya göre 5 cm yukarıdan yapılmaktadır.

Diger budama atıgı türü ise çayda gençlestirme ya da üretim budaması olarak belirtilebilir. Gençlestirme ya da üretim budaması 25 veya 30 yılda bir, çayın toprak üzerine çok yakın bir yerden kesilmesi sonucu yapılmaktadır. Bu düzey, genellikle 20-25 cm olmaktadır. Bu budamanın bitkinin yasam süresini uzatma bakımından ve nitelik açısından büyük yararı olmaktadır.

Yatırımı önerilen tesiste ham madde olarak kullanılacak atık, kuru çay üretimi sırasında ortaya çıkan lif, çöp ve toz gibi atıklardır. Bu atıklar, en fazla tasnif islemi sırasında olusmakta ve imalât atıgı olarak tanımlanmaktadır. Atık miktarı ise çay ürününün fiziki durumuna, isletme teknigi ve teknolojisine baglı olarak degismekte birlikte, imal edilen kuru çayın % 7’sine ve bazen de % 15’ine kadar çıkabilmektedir.

Atık miktarı her ne kadar kuru çay üzerinden % 7 olarak alınıyorsa da pratikte yas çay yapragı üzerinden % 3-4 almanın da dogru bir hesaplama yöntemi olacagı üreticiler tarafından genel kabul görmektedir.

Söz konusu yatırım ile ilgili olarak genel, ekonomik, teknik ve mali bilgiler aşağıda verilmistir.

Bu profil mobilyacılıkta, kaplama ve dekorasyon sanayinde, bina insaatlarında ve dograma sanayinde, prefabrike konutlarda, gemi insası ve karoser sanayinde, ambalaj sanayinde ve benzeri islerde kullanıma uygun olan bir malzeme olan yonga levha imalâtını kapsamaktadır.

Odun ve diger lignoselülozik maddelerden elde edilen yongaların genellikle organik yapıstırıcılarla sıcaklık ve basınç altında preslenmesiyle elde edilen yonga levhalar özgül agırlıklarına göre üçe ayrılmaktadır:

Yonga levha fiziksel ve mekaniksel özellikler bakımından dogal oduna yakın ve islenebilirlik açısından dogal ahsaba daha iyi oldugundan, insaat sektöründe çok çesitli amaçlar için kullanılabilmektedir. Ayrıca, dogal ahsabın tasıdıgı budak vb. olumsuzlukları da tasımaması tercih sebebi olabilmektedir.

Levha sektörü gerek yonga levha, gerekse MDF olmak üzere genel olarak ekonomik krizlerden asırı derecede etkilenen ürünlerdir. Genelde üretilen levhaların yaklasık % 80'i mobilya sanayinde, % 20'si insaat sektöründe kullanılmaktadır. Bilindigi üzere mobilya her ne kadar ihtiyaç maddesi ise de diger ihtiyaç maddeleri ile kıyaslandıgı takdirde lüks tüketim maddesi olarak tanımlanabilmektedir. Bu itibarla piyasalardaki en küçük daralma veya ekonomik yavaslama sektörü ciddi biçimde etkilemektedir. Aynı sekilde insaat sektörü genel ekonomide sürükleyici sektör olmasının yanı sıra mobilya ve levha sektörünü dogrudan etkileyen sektör özelligindedir. Nitekim Türkiye'deki mobilya imalâtçıları belirli bölgelerde yogunlasmıs olmakla birlikte, ülke genelinde bir dagılım arz etmektedir. En küçük yerlesim birimindeki marangoz atölyesinden, otomasyona dayalı mobilya üreticilerine kadar bütün imalâthanelerde yonga levha ve MDF kullanılmaktadır.

Ülkemizde yonga levha üretimi için kurulan 30 adet fabrika olup, bunlardan 3 tanesi faaliyetini durdurmus bulunmaktadır. Fabrikaların kurulu kapasiteleri 1.663.000 m3/yıl’dır. Ortalama kapasite 55.000 m3 olup, AB ülkelerinde ortalama kapasite 100.000 m3 dolayındadır. Diger Avrupa ülkelerinde ise ortalama kapasite 73.000 m3’tür. Ülkemizdeki fabrikalar AB ülkelerinde halen uygulanmakta olan teknolojilere sahiptir. Ancak, AB  ülkelerinde ürün gelistirme ve yeni ürünlerin piyasaya çıkarılması, üretim hatlarının tam otomatik hale getirilmesi, bilgisayarlı kontrol uygulamaları ile degisik kontrol yöntemlerinin uygulanması konularında yogun çalısmalar yapılmaktadır.

1.3.2. Üretim ve Talep Durumu


Ülkemizde yonga levha üretimi, tüketimin % 100’ünü karsılamakta; bu oran AB ülkelerinde % 91, diger Avrupa ülkelerinde %102’yi bulmaktadır.

Yonga levha sektöründe kapasite kullanım oranı ülkemizde % 74, AB ülkelerinde % 79 olup, diger Avrupa ülkelerinde daha yüksek oldugu tahmin edilmektedir.

1.3.3.   İhracat ve  İthalat Durumu

Yas çaydan kuru çay elde edilmesi bir dizi islemi gerekmektedir. Bunlar; soldurma, kıvırma, fermantasyon, kurutma ve tasnif islemidir. Tasnif islemi sonucunda meydana çıkan çöpsel artıklar bir veya iki kez tekrar degerlendirilmeye çalısılmakta, neticede lifsel ve çöpsel atıklar

Dogrudan üretim atıgı olmamakla beraber, çay bahçelerinin imarı esnasında ilk defa 3. yılın sonunda ve 20 cm yüksekten baslayan budama islemi sonucundaki budama atıkları üretim dısı çay atıgı olarak tanımlanabilirler. Budamalar her 3-6 yılda bir ve her budama bir önceki

Diger budama atıgı türü ise çayda gençlestirme ya da üretim budaması olarak belirtilebilir. Gençlestirme ya da üretim budaması 25 veya 30 yılda bir, çayın toprak üzerine çok yakın bir yerden kesilmesi sonucu yapılmaktadır. Bu düzey, genellikle 20-25 cm olmaktadır. Bu budamanın, bitkinin yasam süresini uzatma bakımından ve nitelik açısından büyük yararı olmaktadır.

Tesiste ham madde olarak kullanılacak atık, kuru çay üretimi sırasında ortaya çıkan lif, çöp ve toz gibi atıklardır. Bu atıklar, en fazla tasnif islemi sırasında olusmakta ve imalât atıgı olarak tanımlanmaktadır. Atık miktarı ise, çay ürününün fiziki durumuna, isletme teknigi ve teknolojisine baglı olarak degismekte birlikte, imal edilen kuru çayın % 7’si ve bazen % 15’e kadar çıkabilmektedir.

Atık miktarı her ne kadar kuru çay üzerinden % 7 olarak alınıyorsa da pratikte yas çay yapragı üzerinden % 3-4 almanın da dogru bir hesaplama yöntemi olacagı üreticileri tarafından genel kabul görmektedir.

Söz konusu tesiste, çay fabrikası atıklarından yonga levha imal edilecektir. Ancak günümüze kadar çay fabrikası atıklarından yonga levha imal eden tesis ve teknolojiye literatürde rastlanmamıstır. Bu nedenle, bu profilin hazırlanması sırasında kullanılan teknoloji ve üretim metodu, odundan yonga levha imalâtında kullanılan teknoloji ve üretim metodudur. Odundan yonga levha imalâtı teknolojisi ile çay fabrikası atıklarından yonga levha imalâtı teknolojisi arasında belirgin farklılıklar vardır. Bunlar;

Bundan dolayı, çay fabrikası atıklarından yonga levha imalâtı için kullanılacak makina ve teçhizat, odundan yonga levha imalâtı için kullanılan makina ve teçhizattan daha az olacagından, yatırım maliyeti daha düsük olacagı gibi, imalât sırasında kullanılan elektrik enerjisi ve yakıt giderleri de daha düsük olacaktır.

Ayrıca, çay fabrikası atıklarından yonga levha imalâtında tasıma, kurutma ve presleme sürelerinin de kısa olması isletme giderlerinde bir azalmaya sebep olacaktır.

Yonga levha, kurutulmus olan çay atıklarının tutkalla, ısı ve basınç altında yapıstırılması ve biçimlendirilmesi sonucu elde edilen ahsap plâkadır.

Düz presleme metodu ile elde edilen yonga levhaların egilme momentleri fazla olur. Tazyikli ihraç metodu çok yaygın kullanılan bir metottur. Bu metodun en büyük avantajı yatırım maliyetinin düsük olması, piyasada bu metotla üretilen mamullerin daha çok kullanılması ve ham madde temin imkânlarına uymasıdır.

Profili konusu tesiste üretim metodu olarak tazyikli ihraç metodu uygulanacak ve yonga levhalar her iki presleme yöntemi ile de imal edilebilecektir.

Çay artıklarından yonga levha üretimi; kurutma makinaları ünitesi, eleme-tasnif makinaları ünitesi, tutkallama cihazı, serme ünitesi, ısıtma ve presleme ünitesi ve sogutma-zımparalama ve boyutlandırma ünitesi sisteminden olusan üretim hattıyla seri olarak gerçeklestirilecektir.

Çay atıkları, kurutma makinalarında kurutulduktan sonra eleme isleminden geçirilerek uygun olmayan maddelerden arındırılır. Kontrolden geçirildikten sonra tutkallanmak üzere tutkallama cihazına verilir. Bu arada derisik olarak alınan tutkal seyreltici ile yarı yarıya seyreltilerek tutkallama cihazına basılır. Serme islemine müteakip ısıtma ve presleme yapıldıktan sonra levhalar sogumaya bırakılır. Daha düzgün bir yüzeye sahip olmaları için zımparalanır ve istenen boyutlandırma yapıldıktan sonra piyasa sevk edilir.

Ekolojik sartlar nedeniyle dünyada çay hasadı ve kuru çay üretimi 9-11 ay devam ederken ülkemizde 5-6 ay yapılmaktadır. Mayıs ayında baslayan hasat ekim ayında son bulmaktadır.

Yukarıdaki tablodan da görüldügü üzere; ülkemizde kamu ve özel sektörün yıllara göre degismekle beraber islenen yas çay yapragı miktarı ortalama 850-1.120.000 ton civarında olmaktadır.

Tesiste yılda 300 is günü ve günde tek vardiya (8 saat) çalısılarak tam kapasitede, 18.000 m³ yonga levha imalâtı öngörülmüstür.

Çay atıgı oranı, yas çay yapragının % 3’ü civarında olabilmektedir. Bu varsayımdan hareketle kamu ve özel sektör tarafından islenen çay yapragı üzerinden yıllık ortalama 24 ile 34.000 ton, sadece Çay-kur A.S tarafından islenen çay yapragı üzerinden de yılda ortalama 16.500 ton arasında çay atıgı elde edilmis olacak ki bu da tesis için gerekli olan ham madde açısından bir problem olmayacagını göstermektedir. Kapasite seçimi yapılırken bu hususlardan hareket edilmistir.

Tesiste ana makina ve teçhizat olarak; kurutma makinaları, eleme-tasnif makinaları, tutkal hazırlama ünitesi, serme ünitesi, ısıtma ve presleme ünitesi ve sogutma-zımparalama ve boyutlandırma ünitesi bünyesinde bulunan makinalar vb. kullanılacaktır. Tesiste kullanılacak ana makina ve teçhizat listesi çizelgede verilmistir.

Tesiste ana makina ve teçhizat yanında, yardımcı makina ve teçhizat olarak laboratuar ünitesi, jeneratör, kumanda panoları, forklift vb. kullanılacaktır.

2.6. Çevre ve Saglık Problemleri

Yonga levha imalâtı, çevre ve insan saglıgı açısından önemli bir problem teskil etmeyecektir.

2.7. Termin Plânı

Tesisin, öz kaynagın yeterli olması, öz kaynagın yeterli olmadıgı durumlarda iç veya dıs kredilerin zamanında alınması halinde 2 yıl içerisinde faaliyete geçebilecegi öngörülmüstür.

Söz konusu çalısma devri katsayısında üretim için gerekli asgari isletme sermayesi 680.069 milyon TL olup, üretimin yukarıda belirtilen sürelerden daha kısa sürede gerçeklestirilmesi ve bunun bir sonucu olarak da çalısma devri katsayısının büyük olması durumunda daha az, aksi durumda ise daha yüksek olacagı unutulmamalıdır.

Sermayenin kârlılıgı, yatırım için ortaya konulan sermayenin (öz kaynakların) göstergesidir ve vergi sonrası kârın öz kaynaklara bölünmesiyle elde edilir.

Yatırımın daha düsük öz kaynakla gerçeklestirilmesi durumunda sermayenin kârlılıgının artacagı düsünülebilir. Bu varsayım, bir dereceye kadar ve özellikle çok uygun sartlarda kredi temin edilmesi durumunda dogrudur. Genelde öz kaynak oranı azaldıkça, alınan kredilerden dolayı vergi sonrası kârda da düsme olacagından, sermayenin kârlılıgı alınan kredi faizine göre degisecektir.

Tam kapasitede olusturulan net katma deger, yılda kâr olarak yatırımcıya kalan miktarla birlikte, isçilere yapılan ödemeler, faiz giderleri ve genel giderler baslıgı altında yapılan ödemelerin tamamıdır ve tesisin olusturdugu artı degeri göstermektedir.

Tam kapasitede net katma deger, yatırımın bir yılda olusturacagı katma degeri ortaya koyan büyüklük olup, yatırımın ülke ekonomisine hangi büyüklükte bir katma deger olusturacagını gösterir. Tekstil tipi cam elyafı yatırımı ile ülke ekonomisine bir yılda saglanacak katma deger 2.085 milyara yakın olacaktır.

Kisi basına yatırım tutarı, yatırımda istihdam edilen personel basına yapılan yatırımın bir göstergesi olup, toplam yatırım tutarının toplam istihdama bölünmesiyle hesaplanır.

Yatırımın geri dönüs süresi, yatırım kendini amorti etme süresinin bir göstergesidir. Toplam yatırım tutarının, vergi sonrası kâr ile amortisman tutarına bölünmesiyle elde edilir.