Özet

Seçilen 26 UPASI çay klonunun genetik farklılığını tanımlamak için çay yaprağındaki kateşinler ve iki hidroksillilerin (dihydroxylated ), üç hidroksilli kateşin fraksiyonlarına (trihydroxylated ) oranı analiz edildi. Temel Bileşen Analizi (PCA) özellikle kateşinler, kalite bileşenleri ( siyah çayın likör karakteristikleri ile yeşil yapraklardaki amino asitler, toplam kateşinler, toplam polifenoller gibi ) ile birlikte jat’lara göre ( jat’lat ; Assam, Çin, Kamboçya vb. orijinlere dayalı coğrafik ırklardır) 5 gruba ayrılan çay klonlarındaki regresyon (gerileme) faktörüne dayalıdır. I.Grupta UPASI-1, UPASI-2, UPASI-9 ve UPASI-10 gibi kuraklığa toleranslı klonlar ile UPASI-10, UPASI-12 ve UPASI-15 gibi orta kaliteli (mamul ürün kalitesi itibariyle) klonlar sunuldu. 2.Grup tamamen Çin varyetelerini içerirken, 3.Grup yüksek kaliteli çay varyetelerine sahipti. Assam çaylarının (5.Grup) sahip olduğu iki hidroksilli’lerin,üç hidroksilli kateşin fraksiyonlarına oranı (1:4), Çin çaylarındakinden (1:5) (2.Grup) daha düşüktü. Bu biyokimyasal farklılıklar, çoğunluğunun Nirgilis’te yerleşik bir çay arazisinden (tarlasından) seçilmiş olmasına rağmen kateşin fraksiyonlarına göre ayrılan UPASI çay klonlarındaki genetik farklılığın çok geniş olduğunu gösteriyor.

1.Takdim

Günümüzde çay yetiştiriciliği (özellikle plantasyondaki boş bölgeleri doldurmak, bitki dikimi, sıraya dikim ve yenileme) çoğunlukla vejetatif yolla üretilen materyalden elde edilen klonlara dayanır. Bu tamamen farklı orijinli klonlardan yararlanılmaksızın hazırlandığında, geniş alanlara diklen klon çaylarda genetik farklılığı azaltacaktır. İlk çalışmalarda kullanılan Rastgele Çoğaltılmış Polimorfik DNA (RAPD) ve Çoğaltılmış Parça Uzunluk Polimofizmi (AFLP) işaretleyicileriyle yapılan çalışmalarda Kenya çaylarının Hindistan germplazmı ile yakın benzerlikler gösterdiğini ortaya koymuştur (1). Yinede, germplazm ile önceden tasarlanan bir seleksiyon içinde yüksek kalite kayıp olur. İyi kaliteli çay bitkilerinin seleksiyonu için likör karakteristiklerini veren biyokimyasal bileşenler üzerin de titiz bir çalışmaya ihtiyaç vardır. Yeşil çay kateşinleri ve onların oksidasyon ürünleri çayın kalitesi üzerinde belirleyici olan önemli biyokimyasallardır. (-)- epikateşin (EC), (-)- epigallo kateşin (EGC), (-) - epigallokateşin gallat ( EGCG ) ve (-)- epikateşin gallat ( ECG ) yeşil yaprakta hakim olan başlıca kateşinlerdir.

Theaflavin ve thearubigin gibi oksidasyon ürünleri siyah çayın kalite karakteristik lerinin çoğundan sorumludur (2). Son ürünün kalite potansiyelindeki yükseklik ile toplam kateşin içeriği yüksekliği arasında ilişki vardır (3). Aksine, bu yöntemde dönüşüme uğradıkları için bireysel olarak kateşinler dikkate alınmaz. Kateşin fraksiyonları, genetik biyo bileşenler ile çay kalitesini belirleme de önemlidir (4). Böylece bireysel olarak kateşin fraksiyonlarının ifadesi çalışmada esas alınmıştır. Sırasıyla iki hidroksilli kateşinler (EC ve ECG) ile üç hidroksilli kateşinler (EGC ve EGCG) öncüleri olan iki hidroksilli quercetin (dihydroquercetin) ve iki hidroksilli myricetin (dihydromyricetin) genetik kontrol altındadır ( Gerats ve Martin, 1992 ). İki ve üç hidroksilli kateşinlerin oranları çaydaki genetik farklılıkları çalışmak için kullanılır. Bu bağlamda, genetik ve coğrafik farklılıklar için UPASI çay klonlarının toplam kateşinleri ile iki ve üç hidroksilli kateşin oranları, yürütülen denenmede analiz edilmiştir. 

2. Materyal ve Metod

İki yaprak ve bir tomurcuk içeren çay sürgünleri verimin maksimuma ulaştığı ve azaldığı dönemlerde, yılda dört kez hasat edildi. Çay bitkileri deniz seviyesinden (MSL) 1150 m yukarıda bulunan UPASI Deneme Çiftliğinde yetiştirilmektedir. Farklılıkları önlemek için toprak yüzeyinden 26 inç yukarıdan budana ve aynı yaşta olan bitkiler seçildi. Üzerinde çalışılan UPASI klonlarının farklı tiplerine ait cins ve coğrafik veri Tablo 1 ‘de sunulmuştur. Temel olarak UPASI çay klonlarının Assam, Çin ve Kamboçya hibritlerinden oluştuğu ifade edilmektedir. Bu sınıflandırmada fenolojik karakteristikler esas alınır (5). RAPD ve AFLP teknikleri gibi yeni biyoteknolojik araçlar, genetik ve coğrafik orijinleri temel alarak farklı sınıflardaki bitkileri gruplandırmak için kullanılır (6)

Toplanan çay sürgünleri, Swain ve Hillis (1959) tarafından rapor edilen metot kabul edilerek toplam kateşin içeriklerini belirlemek için (Model : Genesys 10 UV) spektrometre kullanıldı. ISO 14502-2, 1999 metoduyla HPLC (Model HP 1100 serisi) kullanılarak kantitatif olarak kateşin fraksiyonları belirlendi. UPASI-23 çay klonu Nirgilis’in yüksek rakımlı alanlarında yetiştiği için biyokimyasal değerlendirmeye tabi tutulmadı. Çay klonlarını kümelere ayırmak için elde edilen veriler üzerinden özel amaçlı istatistik yazılı  (SPSS, Ver. 7.0) kullanılarak temel bileşenler analiz edildi ve doğrusal regresyon analizine tabi tutularak değerlendirildiler. PCA (temel bileşen analizi) analizi için bireysel olarak toplam kateşin içeriği ve fraksiyonları dikkate alındı. Farklı çay tipleri arasında net bir tanımlama sağlamak için en yüksel çözünme gücüne sahip kateşin oranı, diğer değişkenlerle karşılaştırılıp PCA yoluyla açığa çıkarılarak yapılan tanımlamada, hem toplam kateşin hem de üç hidroksilli kateşin konsantrasyonları mevcut germplazm’lardan sadece kaliteli klonların tanımlanmasını sağlar.

Yetiştirilme / Ticari kullanım için piyasaya arz edilse bile UPASI çay klonları (UPASI-1’den UPASI-27’ye kadar) Güney Hindistan’daki bir coğrafi kökene aittir. Onların çoğu Nilgiris, Brooklands Çay Arazisinde tanımlandı. Bu klonların toplam kateşin içerikleri değişkendir (Tablo 2). Varyasyonlar sadece fenolojilerinde değil genetik karakteristiklerinde de gözlemlendi. Klonlar içinde en yüksek toplam kateşin içeriğine UPASI-17 (Kamboçya), ardından UPASI-3 (Assam) sahipti.

İlk elute edilen ( HPLC’de alınan ) (-)- epigallokateşin ( EGC ) ardından (-)- epikateşin (EC), (-)- epigallokateşin gallat (EGCG) ve (-)- epikateşin gallat (ECG) geldi. Miktarları ve oranları çay klonları farklılaştıkça değişti (Tablo 3). Kateşin fraksiyonlarının miktarlarındaki marjinal farklılaşmaya rağmen toplam kateşin içeriğinin en yüksek UPASI-17’de olduğu görüldü ve ardından UPASI-3 geldi. Toplam kateşin ve fraksiyonlarının en düşük değeri UPASI-26’da kayıt edildi. Kayıt edilen toplam kateşin ve fraksiyonlarının değeri bir diğeri ile örtüşmüyordu. Bu, mevcut çalışmada kullanılan HPLC metodu ve spektrofotometre metodunun doğrusallığındaki farklılıktan kaynaklanır. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar, çay klonlarının metabolik fonksiyonları ve biyokimyası üzerine yapılmış ilk çalışmaları doğrulamaktadır (7).

UPASI klonlarının istatistiksel özeti, kateşinler ve fraksiyonları temelinde 5 faklı gruba ayrıldıklarını ortay çıkardı (Tablo 3). Sadece toplam kateşin dikkate alındığında, 6 genotip yüksek kalite kategorisi sergilerken, 7 prototip düşük kategoride yer aldı. İki klon grubu orta kategorideyken diğer üçü iyi kaliteli klonlardı. Kalan diğer iki klonda iyi klonlardı (Tablo 3). Bireysel kateşin fraksiyonları ve kombinasyonlarında da benzer eğilim gözlemlendi (Tablo 2 ve 3). Toplam kateşin ve fraksiyonlarına ait veri birleştirildiğinde gruplar içerisindeki farklılığın belirginleştiği görüldü (Tablo 4). II. ve III. Gruplar küme topluluğu arasında göze çarpan bir farklılığa sahipti, bunu III. ve IV. Gruplar, II. ve V. Gruplar ile son olarak I. ve III. Gruplar izledi. IV. ve V. küme arasında çok sınırlı bir ilişki görüldü (Şekil 1). Temel bileşen analizinin ilk bölümünde % 60,3 değişkenlik rapor edilmişken, ikinci bölümde toplam değişkenlik % 39,7 olarak rapor edilmiştir. II. ve II. kümeler arasındaki fark çok yüksekti, bunu III. ve IV. kümeler izledi. IV. ve V. gruplar arasında ise çok yakın bir ilişki vardı. UPASI-26 (Devarshola) vb. gibi bir veya iki klon hariç bırakıldığında diğer hiyerarjik kümeleşme içerisindeki gruplar doğal yolla melezlenmeyi doğrulamaktadır.

Çay klonları Assam ,Çin, Kamboçya hibridleri olarak ayrılmış olsa bile, hiç biri kateşin fraksiyonlarına göre bireysel gruplara ayrılmaz. Bu çok uzun sürede oluşan ve süresiz devam eden doğal hibridizasyondan kaynaklanır, ki bu süresiz süreç fizyolojik / metabolik fonksiyonlar ve biyokimyasal önemli farklılıklardan sorumludur. Örneğin; I. kümede yer alan UPASI-1, UPASI-2, UPASI-9, UPASI-10 ve UPASI-15 içerisindeki UPASI-9, UPASI-10 ve UPASI-15 klonları Çin varyetesi olarak tanımlanıyorken, UPASI-2 Assam varyetesi olarak dikkate alındı (8). III. Kümede geniş yapraklı hem Assam (UPASI-3) hem de Kamboçya (UPASI-17) birlikte ayrıldı. Bu noktada tekrar, her bir klon orta ve iyi kaliteli klonlar olarak tanımlandı. Küme analizinde, Çin-Hindi ve Kamboçya gibi coğrafik orijinler esas alındığında ayrım yaratacak her hangi bir farklılık görülmemiştir. Ancak mevcut çalışmada, sınıflandırmadaki farklılığın doğal yolla melezlenmeden kaynaklandığı açık bir biçimde görüldü ki bu, sıralı olarak 5 grubu kesintili (süreksiz) şekilde ayrı tuttu.

I.Grup; UPASI-1, UPASI-2, UPASI-9, UPASI-10 ve UPASI-15 gibi kuraklığa toleranslı klonlar ile UPASI-10, UPASI-12, UPASI-15 gibi orta kaliteli klonları temsil eden Assam ve Çin varyetelerinin bir karışımıdır. I.Grupta UPASI-2, UPASI-10 ve UPASI-15’in yanıklığa toleranslı olduğunu da not etmek zorunludur ( Agnihothrudu ve Chandramouli, 1990 ). II.Grup ; UPASI-5, UPASI,7 UPASI-11, UPASI-13, UPASI-19, UPASI-25 ve UPASI-26 gibi tamamen Çin ırklarını içerir.UPASI-5 ve UPASI-13 orta kaliteli klonlardır. III.Grup yüksek kaliteli varyetelere sahip olmasına rağmen (UPASI-3 ve UPASI-17) fenolojik karakterlerinden dolayı kuraklığa karşı duyarlı oldukları bilenmektedir ( yapraklarının genişliği ve stoma sayısının fazlalığı). IV.Grup Kamboçya varyetesi UPASI-20’nin (morfolojik karakterizasyona bağlı olara ) yanında hem de Assam ve Çin varyetelerini  (UPASI-4, UPASI-6, UPASI-14, UPASI-18) içerir. IV.Grup sadece UPASI-19, UPASI-21, UPASI-22, UPASI-24, UPASI-27 gibi Assam tipini içerir. İki hidroksilli kateşinler hiçbir grupta belirgin bir şekilde özdeşlik göstermedi. Yüksek kaliteli varyeteleri içeren III.Grubun kateşin oranı 1:4 ‘iken, orta kaliteli klonları içeren I.Gruptaki kateşinlerin oranı 1:6 olarak kayıt edildi. Assam tipi (V.grup) 1:4 kateşin oranına sahipken, Çin ırkı (II.grup) 1:5 kateşin oranına sahiptir. Bu iki grubun arasında bulunanlarda (IV.grup) 1:5’lik oran gözleniyordu.

Klonlar, UPASI-2 ve UPASI-6 benzer kateşin değerleri gösterdi ancak kateşin oranlarındaki belirgin farklılık sonucunda sırasıyla Çin ve Assam olarak ayrıldılar. Genetik çeşitliliğin belirlenmesinde kateşin oranlarından yararlanılarak gelecekte, ana taksonomik kategorilerde ki hibridlerin akrabalıklarını saptamada yeni ve kullanışlı bir teknik olduğu kanıtlandı. Bu tekniğin avantajı, yüksek kaliteli çay varyeteleri için bir işaretleyici olarak kullanılabilirliğidir. Zahmetli ve yüksek maliyet gerektiren RFLP (Restriksiyon Fragmenti Uzunluk Polimorfizmi), AFLP (Çoğaltılmış Parça Uzunluk Polimorfizmi) ve RAPD (Rastgele Çoğaltılmış Polimorfik DNA) gibi uygulamalar için yeni moleküler biyoloji tekniklerini temin etmek güç olduğundan, bu teknik yararlı bir tamamlayıcı olacaktır.

Tercüme: Kamil Engin İSLAMOĞLU, Ziraat Mühendisi, E-Mail  

Kaynak :  M. Saravanan, K.M. Maria John, R. Raj Kumar , P.K. Pius 1, R. Sasikumar. 2004. Genetic diversity of UPASI tea clones (Camellia sinensis (L.) O. Kuntze) on the basis of total catechins and their fractions. Plant Physiology Division, UPASI Tea Research Foundation, Tea Research Institute, Nirar Dam BPO, Valparai 642 127, TN, INDIA