Japon Yeşil Çayının Üretimi  (1)
Ham çayın (Sencha) üretim süreci
İşlenmemiş çayın üretim süreci 6 alt üretim basamağına ayrılır. Bu üretim basamakları altı farklı imalat makinesi kullanılır. Yeşil çay yaprağını depolama cihazları Bu cihaz, fan ile nemlendiriciler, delikli plaka, yaprak yayıcı, kolektör (toplayıcı) ve konveyör (taşıyıcı)’ün bir kombinasyonudur. Hasattan sonra taze çay yaprakları bekletilmek sizin bu cihazlara taşınır. Çay yaprakları bu cihazlarda 3 – 8 saat süreyle bir sonraki işlem olan stimle enzim inhibisyonuna kadar yüksek rutubetli ve soğuk havada korunur.	1 – Çay stimleme makinesi Bu makine bir ağ tambur ve karıştırıcı milden yapılmıştır. Her iki bölüm uzun bir stimleme tamburu ile örtülüdür. Bu işlem süresince, taze çay yapraklarının içerdiği oksidasyon enzimleri sıcak stim uygulanarak inaktif edilir. Fermantasyon durdurulduğu için stimlenen yapraklar taze yeşil bir renk alır. Bu aşamada yapraklar yaklaşık %75 su içerir. 2 – Birinci çay kıvırma – kurutma Bu makine kurutma odasındaki karıştırıcı kollar ve pres kolları ile ana bir mil ve havayı ısıtan bir fırından ibarettir.stimlenen yapraklar bu makinede yaprakalrın nemi yaklaşık %50 azalana kadar kıvrılır ve kurutulur. 3 – Çay kıvırma Bu makine üzeri metal ile kaplı bir yükleme tablası ve bir pres başlığı ile birlikte içerisi metal ile kaplı bir hazneye sahiptir. Çay yaprakları, içerisine doldurulan döner haznenin ağırlı ile ısıtılmaksızın kıvrılır. Amaç, çay yapraklarının hücrelerini parçalamak, kıvrılmayı sağlamak ve üniform bir nem oluşturmaktır. 4 – İkinci çay kıvırma – kurutma Bu makine bir eksen etrafında dönen tambur içeri sinde ki pres kolları ile ana bir mile ve direk ısıtılan bir fırına sahiptir. Bu, çay yapraklarını kurutur ve presler. Bu aşamada son nem içeriği %30’dur. 5 – Son çay kurutma – kıvırma Bu makine çok sayıda kıvrımı olan tepsiler, döner eller (karıştırıcılar) ve bir brülörden ibarettir. Fonksiyonu, nem içerikleri %13 olana kadar yaprakları kurutmaktır. Bu ısıtma ve presleme, yeşil çaylarda karakteristik iğne şekli ve güzel koku üretimiyle sonuçlanır. 6 – Çay kurutma Bu makine, ağ şeklindeki taşıyıcılar, bir kurutma odası ve bir sıcak hava fırınından ibarettir. Bu adımın amacı güzel koku ve kalitenin devamlılığını sağlayarak yapraklardaki su içeriğini %13’den %6’ya kadar üniform şekilde azaltmaktır. Bu 6 makine ile işlenen çay Japonya’da “Aracha” olarak adlandırılır. Aracha, ham çay demektir. Genel olarak bu işlem çiftçiler tarafından gerçekleştirilir.

Modern yaş çay fabrikası

Bu fabrika bir şahıs veya kooperatif tarafından yönetilir. Çalışan makinelerin tümü otomatik olarak kontrol edilir. Her bir hızlı ve verimli çalışan bir taşıyıcıya veya diğer nakil araçlarına bağlıdır ve bilgisayarlarla kontrol edilir. Bir fabrikanın iş günü sayısı, bir yılda yaklaşık 50 gündür. Çay üretim kapasitesi bir takvime bağlı olmakla birlikte geniş farklılıklar gösterir. Üretilen ham çay miktarı büyük ölçekli bir fabrikada günde yaklaşık 10 tondur.

Tencha

Tencha, Matcha’nın ham maddesidir. Bu, Gyokuro üretiminde olduğu gibi hasattan önce gölge altında büyütülen yapraklardan yapılır. Bu özel çayı yapmak için, güneş ışığını kesmek amacıyla saman, kamış veya kumaş ile örtülen çay tarlalarındaki yeni genç sürgünler iki veya üç yaprağa sahip oldukları zaman ve ilk sürgün dönemine ait yapraklardan sadece elle toplananlar kullanılır. Tencha’nın imalat işlemi çok basittir ancak iyi bir üretim için gerek kontrol işlemleri zordur. Bu çayı yapmak diğer yeşil çayların üretimine benzemez, üretim kıvırma işlemi olmaksızın stimlemeden sonra sadece kurutma işlemini kapsar.

Kamairicha

Kamairicha, kavrulan bir çaydır ve imalat işlemi Çin yeşil çaylarınınki gibidir. Bu çay, çoğunlukla Kyushu bölgesinde üretilir. Bu çayı yapmak için, yapraklarda bulunan oksidasyon enzimlerinin aktivitesini durdurmak için taze çay yaprakları 300–350 oC’de ki metal bir plaka üzerinde direkt olarak kavrulur, bu çay yapraklarına parcher (kavrulmuş) denir. Bu kavurma işlemli en çok 10 dakika alır. Metal plakanın sıcaklığı başlangıçta yüksek tutulur ve derece derece düşürülür. Daha sonra bir çay kıvırıcıda yaprakların nem içeriği üniform hale getirilir ve sonra bir çay kurutucuda virgül şekli benzeri bir şekil almaları sağlanır ve son olarak Kamairicha için yapılan makinede çay tekrar kavrulur. Yapraklar kavrulduğundan dolayı Kamairicha’nın görünüşü (dem) sarımsıdır. Yapraklara uygulanan basınç azdır ve tadı ham olmamakla birilikte oldukça sade ve canlandırıcıdır.

Çay rafinasyon fabrikası (Tasnifleme)
Bu fabrika toptan çay satışı yapan tüccarlar tarafından yönetilir. Burası sürekli temiz tutulur. Zemin, geleneksel olarak ahşaptan yapılır. Fabrikadaki çay rafinasyon (tasnif) makineleri; çay fırınlama makinesi, optik çay lifi ayırıcılar, çay kesici, çay harmanlayıcı ve çay paketleyicilerdir. Çay rafinasyon makineleri farklı boyutlarda ki eleklerden meydana gelmiştir. Ham çay ilk olarak, çay rafinasyon fabrikasındaki bu makine (elek) yoluyla boyutuna göre sınıflandırılır. Optik çay lifi ayırıcısı, ham çaydaki lifleri ve dalları ayıran cihazdır. Sadece lifleri ve dalları uçuran basınçlı hava yoluyla ve kullanılan ışık sensörü yardımıyla yapraklar, lifler ve dalların renk farklılıklarını algılar. Saatlik işleme hacmi yaklaşık 300 kg’dır.

Temomi (Yeşil çayın elle üretim metodu )

Çay üretimi ilk çağlarda elle çalışılarak yapılıyordu. Bu işleme Temomi adı verilmiştir. Yaş çay yaprakları stimlendikten sonra üretim işleminin tüm aşamaları bir kişi tarafından bir masa üzerinde yapılır ve buna Hoiro denir. Bu masa, sıcak bir fırının üst bölümüdür. Stimlenen çay yaprakları, usta ellerin el işçiliğiyle bu masa üzerinde ince uzun bir şekil alır. Temomi’yi elde etmek için gerekli üretim işlemi yaklaşık 4 saattir. Temomi üretimi 9 farklı işlemden ibarettir. Ancak günümüzde bu işlemler modern çay imalat makineleri ile çok daha mükemmel yapılmaktadır.

Japonya’da ki Farklı Çay Çeşitleri  (2)

Japon çayı, materyal ve imalat metotlarına göre birkaç farklı çeşitte sınıflandırılır. Günümüzde, Japonya’nın toplam çay üretimi yılda yaklaşık olarak 90.000 ton’dur. Bunun yaklaşık olarak %75 ‘ini Sencha, %13’ünü Bancha ve %5’inide Kabusecha oluşturur. Hemen hemen tüm yurt içi çay çeşitleri fermente olmamış çaylardır ve Japonya’da tüketilir. Fermente olmamış Japon çayları, taze çay yapraklarının enzim aktivitesini durduran stim veya kavurma uygulamaları yoluyla yeşil renklerini  korurlar

Yeşil Çayın Kalitesini Değerlendirmek

Japonya’da yeşil çayın kalitesi çoğunlukla insan duyusal testi yoluyla değerlendirilmektedir. Son günlerde çay fabrikaları, çay’dan geri yansıyan kızıl ötesi ışınları ölçümleyen cihazlarla tanışmaya başlamıştır. Ardından bu cihazlar, yeşil çayın enstrümantal değerlendirilmesinde beklenenden de çok katkı sağlamıştır.

Duyusal Kalite Testi

Görünüş : Bir masa üzerindeki tepsilere yerleştirilen yaklaşık 150gr çay için;  dokunma duyusu, doğru bükülme durumunu değerlendirmek için önemli bir göstergeyken, renk üretim koşullarını ve hasat zamanını belirlemek için diğer bir göstergedir.Tomurcuk ve döküntü miktarları, yaprakların yayılması yoluyla ayrıca gözlemlenir.

İçsel Kalite : Her bir çay örneği için 2 test fincanı kullanılarak, örnekleri temsilen 3 gr yeşil çay (tasniflenmiş çay için 2,5–4 gr) birinci test fincanının içerinse konur.Fincan içersindeki yapraklar, dökülen sıcak su ile karıştırılır.Yaklaşık 1 dk sonra tadımcılar birinci fincandan süzgeç yoluyla yaprakları toplar ve aromayı kontrol ederler. Diğer fincandan 5 dk sonra (tasnifli çay için 2–3 dk sonra) yapraklar kaldırılır ve soğumadan önce denim rengi gözlenir. Daha sonra tadımcılar bu likörden bir kaşık alarak dillerinin tüm yüzeyine yayarak tadı kontrol ederler.

Çayın kalitesini doğru olarak belirlemek için ; örnek miktarı, su sıcaklığı ve demleme zamanı tüm testlerde üniform olmalıdır.

^*Umami : Japonya’da protein içeriği yüksek olan gıda ürünleri için kullanılan ve lezzetli anlamına gelen bir tanımlamadır. Umami ilk kez 1908 yılında Tokyo Kraliyet Üniversitesi araştırmacısı Kikunae Ikeda tarafından deniz yosunları ile yapılan çorbaların tadını tanımlamak için kullanılmıştır. Ikeda, kimyasal olarak bu tadı monosodyum glutamat’tan (MSG) izole etmiştir. (4)

Çayın Bileşenleri   (5)

Varyetelerin farklılığı, çevresel etkiler, farklı üretim metotları ve üretim modeli çay yapraklarının kimyasal kompozisyonunda değişime neden olur. Şekilde görüldüğü gibi taze çay yapraklarının kompozisyonu polifenoller (kateşinler dahil), kafein, aminoasitler, vitaminler, flavonoidler, polisakkaritler ve flüor gibi çeşitli bileşenleri içerir. Kateşinler, kafein, theanine, saponin’ler gibi temel yeşil çay bileşenlerinin yapısal formülleri aşağıdaki şekilde resmedilmiştir. Farmakolojik açıdan büyük değere sahip polifenoller ve kafein çayın en önemli kimyasallarıdır. Kuru çay yaprağı %30–35’e kadar polifenol içerir ve bu içerik, içeceğin kalitesini belirler.

Japon yeşil çayının farklı türlerinin kimyasal kompozisyonu

 

Büyümenin farklı aşamalarında Japon yeşil çayının kimyasal bileşenleri ve sürgün dönemleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Çay sürgünlerinin gelişimi süresince toplan azot, polifenol, kafein ve aminoasit içerikleri azalır.Erken hasat döneminde (genç yapraklarda) fosfor ve potasyum yüksekken, orta ve son hasat dönemlerinde (olgunlaşan yapraklarda) kalsiyum ve serbest şeker içeriği yüksektir.

Sürgünler arasında, 1. çay sürgünü en çok nitrojen (N), askorbik asit ve amino asit içeriğine sahipken, polifenol, kafein ve kalsiyum miktarı en azdır. Farklı sürgün dönemlerinde yaprakların potasyum içerikleri yaklaşık olarak eşdeğerdir.

Depolama süresince yeşil çayın kalitesinin bozulması

Ham çay ve tasnifli çay

Genel olarak, ham çayı atmosferik nemden korumak için “Daikai” olarak adlandırılan 3 katmanlı torbalarda kısa bir süre için depolanır. Bu torbalar, iç kısımlarında polietilen bir torba (0,03 mm) ve dışı kısımlarında iki kat kraft kağıttan (75 gr/m2) meydana gelmiştir. Çoğunlukla yaygın olarak kullanılan 30 kg’lık ambalajlardır. Tasniflenmiş çayın depolama süresi, ham çayınkinden daha uzundur. Bu nedenle bozulmayı önlemek için serbest oksijeninin ham çaya nüfüz etmesini engelleyen  azot gazı ile doldurulur, kullanılan ambalajlar dayanıklı gaz bariyerlere sahiptir. Hem ham çay hem de tasnif edilmiş çay bir soğutucuda depolanır. Uzun süreli depolama için soğutucunun ısısı -20 ^oC’ye ayarlanır.

Ülkedeki perakende satış yapan mağazalar ve özel çay satışı yapan dükkanlarda ki çay paketleri 100 – 500 gr’lık küçük ambalajlar olup fluoresan ışığı, nem ve yüksek sıcaklığa maruz kalırlar. Diğer taraftan ambalajlar tüketicilerin ilgisini çekecek renk ve şekillerdedir. Üretim kolaylığı, ekonomik oluşları ve kullanım kolaylığı gibi avantajlarından dolayı iki veya daha farklı materyal ile azot gazının işlevini yerine getiren alüminyum folyo içeren ince tabakalı (lamine) ambalajların kullanımı yaygındır.

Japon yeşil çayı tarladan tüketicilere kadar üç aşamadan geçerek dağıtılır. Birinci aşama şahıs veya kooperatiflerin çay tarlalarından taze yaprakların hasadı ve taze yaprakların işlenmesidir. İkinci aşama, taze yaprakları ham çaya işleyerek ham çayı sevk etmek ve çay tüccarları yoluyla çayın rafinasyon (tasnif) işlemini sağlamaktır. Üçüncü adım, tasnif edilen çayı son ürün olarak piyasaya sürmek ve perakendeciler yoluyla tüketicilere ulaştırmaktır. Son günlerde, ham çay üreticilerinden tüketicilere kadar yeşil çayın direkt dağıtımı için yeni yol olan “posta siparişle satış” yavaş yavaş gelişmektedir. İlaveten, içecek imalatçıları tarafından hazırlanan plastik şişeler ve teneke kutularda ki yeşil çay içeceği perakendeciler ve otomatik satış makineleri yoluyla tüketime arz edilmektedir.