TURK CAYI

Rize interlandındaki çay sanayiinin tarımsal ve teknolojik yönlerini tetkik ettikten sonra misyon olarak görüşlerimiz aşağıda özet bir biçimde sunulmuştur.

Başlangıcından günümüze çay sanayi sürekli bir ilerleme sürecindedir ve bu devam etymektedir. Kayıt altına alınan çaylıklardan daha fazlasının olduğunu kabul etmek gerekir. Sonuçta, üretimin yükseleceğini ve yakın gelecekte yapılan resmi tahminlerin binlerce ton üstüne çıkacağı beklenmelidir.

Toprak şartları iyi görünüyor. İklim, yüksek kaliteli çay için muhtemelen optimum olmamakla beraber, çay tarımı için makul ölçülere sahiptir. Olgunlaşmış çayların miktarı, vejetasyon süresi ve mevcut yetersiz işletme şartları göz önüne alınırsa, oldukça iyi görünmektedir. Tarımsal metodların iyileştirilmesi durumunda verimin muazzam bir şekilde yükseltilebileceğinden şüphe yoktur. Bu ise, deneme ve rehberlik görevlerinin çaylık sahalarında genişletilmesiyle olabilir, deneyimli çay eksperleri bu süreci hızlandırabilir.

Uygulanmakta olan tohum toplama işlemi aslında negatif bir seleksiyon olup, çaylıkların dejenere olmasına yol açacaktır.Kısa vadede bu işler, dikim için en kuvvetli fidanların seçimiyle, uzun vadede ise bir proje olarak münasip tohum anaçlarının seleksiyonu ve bilhassa geniş ölçüde bir klon seleksiyonu programı ile islah edilmelidir.

Çay sahalarında genelde gözlemlediğimiz, teraslı sistem, tamam olmayan bir çay örtüsü ve teras şevlerinde bol miktarda ot. Bu hem zirai işlemi bozmakta, hemde toprağın düzenini bozmak yönünden sakıncalı olmaktadır. Teraslarda çift sıra dikim erezyonun etkin bir biçimde kontrol altına alınmasını ve sakıncaların ortadan kaldırılmasıyla birlikte daha yüksek bir verim vaadeder. İkili dikim zorunlu kılınmalıdır.

Azotlu gübreleme dozu alına ürüne oranla gayet yüksek görünüyor. Bundan da azottan faydalanmanın oldukça düşük olduğu görülmektedir. Otların mevcudiyeti, çay bitkilerinin iyi bir örtü teşkil etmemesi, çaylıklarda gübre dağılımının yeknesak olmaması ve en mühimi, hasadın sık sık yapılmaması bu düşük karşılığı gösteren faktörlerdir. Toprakta mevcut gıda rezervleri bakımından yetişkin çaylıklara potas ve fosfat verilmesi şuphe götürür, fakat muhtemelen genç çaylıklar için faydalıdır. Detaylı bir gübre denemesi yapılması zorunludur.

Hasat ve budama üzerinde durulmak ve geliştirilmak ister. Bu imalata kolaylık sağlaması açısından vejetasyon müddetince daha yeknesak bir ürün akışı için olmalıdır. Körpe ve bunun içinde daha sık sık toplama fabrikaya daha iyi bir şans tanıyacaktır. Bununla birlikte hasat için daha iyi tekniklerin tatbik mevkiine konulabilmesi üreticiye daha istikrarlı tavsiyelerle olduğu kadar, çaylıklarda genel bir inkişafın temin edilmesine bağlı bulunmaktadır.

Toplanan ürünün alımyerlerine nakledilmesi çok fazla zaman almaktadır. Bu ise yapraklarda hiçte istenmeyen bir kızışmanın meydana gelmesine ve bunun neticesinde kalitenin bozulmasına sebebiyet verebilir. Nakliye işi, hasat ile fabrikadaki soldurma işlemi arasında geçecek müddeti son derece kısaltma hedeflenerek organize edilmelidir.

Soldurma, mamûl çayın kalitesi bakımından fevkalâde önem taşımaktadır. Bu ise benimsenmiş gübreleme, budama ve hasat metodlarıyla geliştirlebilecek yeknesak körpe mahsül ile ve özellikle geniş bir soldurma yeri ister. Mevcut soldurma tesisleri yetersiz olduğundan, izdiham zamanlarında hiç yoktan yere büyük bir sıkıntııyla karşılaşılmaktadır. Hava ayarlama, mahsül serme teknikleri ve soldurma kerevetlerini modifiye etme gibi nisbeten kolay tedbirlerle, vaziyeti düzeltmede epeyce bir merhale katledilmiş olacaktır. Mamafih, yapılacak en esaslı iş, daha modern soldurma tesislerinin tetkik edilip bilhassa yeni fabrikalara uygulanmasıdır. Bu hususta teknik ihtisastan faydalanılması zarureti vazgeçilmez şarttır.

Kıvırma, yetersiz tazyik ve zayıf bir yaş eleme dolayısıyla % 15-20 gibi çok düşük bir oranda elek altı elde edilmektedir. Eleklerin daha işgörür olanları ile değişmesi gerekmektedir.

Fermantasyon, müsait şartlar altında yapılamamaktadır. Serme kalınlığı ve ısı ile ilgili olarak en iyi fermantasyon değerlerinin tespit edilmesi elzemdir. Her durumda ısının 21-26 C ve nisbi rutubetin asgari % 90 olması tavsiye edilir.

Kurutmada, arzu edilmeyen bir çok eksikliğe rastlanılmıştır. Özellikle ihracat kıymeti taşımayan yanık çaylar elde edilmektedir. Daha yakın kontrol ve daha iyi makineler esastır.

Tasnif, acilen geliştirilmelidir. Çöplerin tasfiyesinde ve nevilere ayrılma da özel itina göstermelidir. Mevcut titreşimli tasnif makinelerinin yerine yatay hareket eden tiplerin getirilmesi ısrarla tavsiye edilir.

Ambalaj,çayın bu rutubetli ortamda bez torbalarda saklanması uygun değildir. Ambalajlar standart kontrplak kasalarda, ihracata ayrılacak çaylar ise sandıklarda saklanmalıdır.

Dünya pazarında çayın görünüşü artık yerini demin kalitesine bırakmış olup, bu doğrultuda yeni imalat usulleri bulunmuştur (CTC, Rotervan). Bu durum Türkiye Çay Sanayi tarafından tetkik edilmelidir. İzdiham dönemlerini atlatabilmek için ehveni şer olarak ister istemez başvurulan soldurmasız imalatın (Legg-cut) geliştirilmesi de aynı derecede önem taşımaktadır.

Instant (öz çay) çay imalatının üzerinde de detaylı çalışmalar yapılmalıdır. Bu çeşit çaya karşı olan talep, gittikçe artmaktadır. Türkiye de üretilen çay öz çay üretimine uygun görünmektedir. Fakat bunun ileri bir teknik bilgi ve sayısız denemeler isteyeceğini hatırdan çıkarmamalıdır.

Çay imalatının bütünüyle geliştirilmesi, ihracat için gereken kaliteye sahip mamul çay elde etmenin tek yegane çaresidir. Bu neticeyi elde etmek için ise, uzmanlaşmış çay teknolojisİ'inin hizmeti elzemdir.

Organizasyona gelince; çayın hem tarımının hem imalatını geliştirebilmek için, gereken çalışmaların ayrı ayrı birimler tarafından idare olunması yerine, bir tek organizasyon tarafından koordine edilmesi ısrarla teklif edilir.

* Üretimin, bu raporda gösterilen hedefler takip edilerek geliştirilmesi
* İhracat için en uygun çayları seçmek için bir piyasa eksperinin mevcut bulunması
* Gereği gibi sandıklarda muhafaza ve anbarlamadan sonra, çayların standart kasa (chest) halinde ambalajlanması.
Türkiyede üretilen çayların ihraç edilebilme şansı yukarıdaki hususların yerine getirilmesi halinde gerçekleşebilir. Piyasa uzmanının aynı zamanda birinci sınıf bir "degüstatör" olması şarttır. Degüstatör'ün en iyi imalatı gerçekleştirme zorunluğu olan Üretim Sorumlusu ile birlikte daima teşriki mesai içinde olması gerekir. Türkiye'deki genç elemanların degüstatör olmak üzere seçimi ve bir ön eğitimden sonra yurt dışında tamamlayıcı eğitim almaları hususun derhal ele alınmalıdır.

Degüstatör'ün iç piyasa için üretilen paket çay harmanlarının hazırlanmasında da yardımcı bir pozisyonda olmalıdır. Yerli mâmul çaya ithal çaydan eksperin tavsiyesi olmaksızın bir ilave katılması faydadan uzak, sadece döviz israfıdır.

Büyük ölçüde devamlı, başarılı bir çay ihracatı gerçekleştirilmek isteniyorsa, yukarıda belirtilenlerin yanında aşağıdaki hususların yerine getirilmesi fevkalade bir ehemmiyet göstermektedir.

1963-1964 de bir miktar çay ihracatı gerçekleştirilmek isteniyorsa alınacak tedbirleri kısa ve uzun dönem olarak ikiye ayırabiliriz. Uzun dönemde alınacak tedbirlerle, birkaç yıl içinde Türk çayını uluslararası seviyeye çıkararak, kalite ve kantite bakımından tatmin edici bir üretime ulaşmak hedeflenmektedir.

1963-1964 İhracaatını Hedef Alan Kısa Dönem Tedbirleri :

a) Bu yıl üretilecek çaylardan ihracata uygun olanları seçecek bir degüstatör ile üretimi takip edecek bir sorumlun tayin edilmesi
b) Piyasa da bir araştırma yapma ve deneyim sağlama için "pilot" görevi yapacak bir miktar çayın üretilmesi.
c) İhraçlık çaylar için standart çay kasalarının temini
d) Derhal yürürlüğe konulabilecek bütün önerilerimizin yerine getirilmesi.

a) Uluslararası deneyime sahip çay sahip uzmanlardan oluşmuş bir ekibin hizmetinden istifade edilmesi. Bu ekip en azından:

b) Bu raporda bahsedilen teknik tedbirlerin yerine getirilmesi.
c) Çay Tarım ve İmalat faaliyetlerinin bir tek otorite emrinde koordine bir grup haline getirilmesi.
d) Elemanların mahallinde ve dış ülkelerde eğitilmesi.
e) Çaylık sahalarında tesirili bir çalışma yapacak servisin kurulması ve bu çalışmalrda yardımcı olacak Çay araştırma enstitüsünün geliştirilmesinin çabuklaştırılması.
f) Mevcut fabrikalarda derhal değişikliğe gidilerek, üretimin bugünkü tahminlerin kat be kat üstünde olma temayülünde olduğu göz önüne alınarak modern esaslara göre yeni fabriklar kurulma yoluna gidilmesi.
g) Önerilerin yerine getirilmesi ister istemez zaman alacağından, çay sahaları şimdilik genişletilmemelidir. Aksi halde zaten bunalmış olan fabrikalar, bunun doğuracağı ciddi neticelerle, içinden çıkılmaz bir batağa saplanmış olacaklardır.

Çay Sanyinin geliştirilmesi yönündeki beklentiler umut vericidir. İç piyasa talebinden fazla bir çayın oluşması yakın zaman içinde beklenmektedir. Yaş çay mahsülün aylara dağılımı, tarladaki kaliteli çay ve güzel bir imalatla bu fazlalıklar giderilebilinir.

Şu ana kadar çay imalatında sadece iç piyasa ihtiyacının giderilmesi hedef alınmıştı. Uluslararası standartlara uygun kalitede çay üretilmine haiz tecrübe kazanılması mutlaka gereklidir.

Sözün özü, en kısa zamanda bir uzmanlar ekibi görevlendirilmelidir. Elzem olan acil zaruri gelişmeler tamamıyla buna dayanmaktadır.