RİZE ÇAYI HAKKINDA BAZI RAPORLAR

Turkish Tea

Your sample has been examined and tasted here by my colleagues and myself with great interest.
At first glance, the very pretty, tightly twisted leaf with its tip suggested Darjeeling F.O.P. On closer examination it was found to contain a good deal of fanning and dust. If this could be eliminated by more careful sorting the value would be considerably enhanced.
The liquor is of good quality, bright, clean, and natural, but thin and rather metallic, the infused wet leaf has bright attractive colour denoting quality.
From Formosa we are getting F.O.P. with similar leaf, rather full dofter cup at 2/5d 2/7d C.I.F. North Continental Ports
Everything points to good Jat having been used and to fairly high altitude. Was it grown from Darjeeling seed?
Efforts should be made to get stronger, cup and rather harder leaf, either by improving the soil or by methods of manufacture which you will be able to indicate, but our general feeling is that the factory has only been started, the product reflects great credit on all concerned and shows great promise.
Robert O.Mennell
(R.O.Mennell and C.Ltd.)

Not: Raporda adı geçen ürün 1947 yılının imalatıdır. Raporun tarihi ise 1948'dir. bu raporda geçen (dust) tabiri çay yapraklarının imalatı sırasında parçalanıp toz haline gelen ince parçalarıdır ve bu (dust) gerçek çaydır, herhangi bir yabancı madde değildir.

Aziz Dr.Mann,
... Ben ve arkadaşlarım Türk çayı numunelerini büyük bir alaka ile muayene ettik. Hiçbir şüpheye mahal olmaksızın bu çaylar bize şu kanaati veriyor ki, Rize'de çay işiyle meşgul olan kimseler işlerinde çok ehildirler. Buna bundan önce gönderdiğiniz, 1948 Nisan ayı numuneleri hakkında, geçen ki raporumda beyan ettiğim tasnife ait mahzurlar tamamen bertaraf edilmiş ve çaylar mükemmel bir şekilde tasnif edilmiştir.
(FOP) tipi çayın biçimine gelince, sıkıca kıvrılmış, temiz, uzun, ince yapraklardan müteşekkil olup, uzun zamandan beri Darjeeling ve Seylan çaylarında gördüklerimizden daha üstündür. Böyle bir yaprak çay, Avrupa'nın hemen her yerinde büyük kolaylıkla satılabilir.
(BOP) çayı da muntazam, iyi bir biçimde ve güzel renktedir.
(OF) çayı ise parlak ve mergup altın başlı olup, İran ve Ortadoğu piyasaları içinson derece cazip bir çaydır.
Çayın menkuuna gelince, kesinlikle Darjeeling çeşnisi intibaını vermektedir. Hususiyle Formazanın siyah çayları arasında kalite mevsimi çaylardaki çeşniye de benzemektedir. Çay harmancıları böyle bir çayı yüksek fiyatlı Darjeeling çayları ile karıştırıp, fiyat tanzimi yapabilmek veya ağır tipteki müsait acem çaylarıyla karıştırarak kıymetlendirmek için ararlar. Bu çayların hafif menkulu çaylarla karıştırılması doğru değildir.
Bu çayların kıymetinin daha da artırılması için hafifçe yüksek hararette kurutma tecrübesinin yapılmasının uygun olacağını düşünüyoruz. Bu takdirde biraz yanık lezzet hasıl olur ve Darjeeling vasfı da artmış olur. (FOP) tipi çay, bu tarza daha uygun görülmektedir. (OF) tipi çay ise bazılarının mütalaa edebileceği, zengin bir lezzetedir., birazcık fazla hararet, bunun da genel vasfını daha makbul yapabilir.
...Neşredilmiş olan istatistiklerde gördüğüme göre Türkiye, Hindistan'dan 1948 ve 1949 yıllarında 568 ton kadar çay ithal etmiştir. Türk Hükümeti son birkaç yıl içinde bizim kabul edemeyeceğimiz şartlarla ve altı aylık ihtiyaçları için takriben 6.000 sandık çay satış teklifi aramaktadır.
Şurasını bilmek istiyoruz ki: Rize çaylıklardan ne kadar istihsal beklenmektedir. Acaba bu çaydan ecnebi memleketlere ihraç edilecek midir?
Bu yeni raporun sizi alakadar edeceğini ümit ediyorum. Numuneleri kendi kutuları içine koyarak size gönderiyorum. Saygılarımı ve yeni yıl için pek iyi temennilerimi sunarım.

Aziz Dr. Mann,
Gönderdiğiniz Rize çayına ait raporu yazmadan önce, birinci sınıf otoriteye sahip diğer bir çay otoritesinin de fikrini almayı doğru buldum. Onun için raporumuz gecikti. Bundan dolayı özür dilerim. Mezkur mütehassısın muhtelif çay örnekleri hakkındaki raporunu aşağıya kaydediyorum. Bundan başka aşağıda görüleceği gibi kendi müşahadelerimi de kaydedeyim şöyleki:
"Samimi olarak, bu çayların fevkalade güzel manzaraları karşısında hayranlık duydum. Çok arzu ederimki Hindistan ve Seylan çaycılarımızda bu tarz imalat yapsınlar. Bu çayların menkuu ise mat ve düze mütemayil olup terai ve melez Darjeeling karekterinde fakat daha tatlı ve latiftir. Hülasa olarak söylemek isterim ki Türkiye'nin bu çaylardan çokça miktarda ihraç edecek durumda olmayışından Seylan, Hindistan ve Cava çaycıları müstefid olmaktadır."
Yukarıdaki genel görüşlere ben de tamamıyla iştirak ediyorum. Fakat teferruata ait bazı genel noktalarada ayrı değerlendirmemi not etmek isterim. Şöyle ki:
FOP : Temmuz imalatı çayı, Ağustos imalatından daha buruk lezzette ve kalite karekterli isede Ağustos çayı Temmuz çayına nazaran daha parlak altınbaş ihtiva etmektedir.
FOP ve BOPI : Temmuz imalatı çaylar, Ağustos imaltından daha buruk lezzette ve kalite karekterli isede, Ağustos çayı Temmuz çayına nazaran daha parlak altınbaş ihtiva etmektedir.
OF ve BOPI : Temmuz imalatı çay, az altınbaşlı fakat tam manası ile kuvvetli burukluktadır. Ağustos çayı ise yine daha fazla altınbaşlı ve daha parlak menku bakiyelidir. Bu çay menkuunun sert ve kuvvetli ve zengin olması bakımından üstün vasıflıdır ve mevcut çayların en fevkaladesidir.
Umumiyetle söylemek isterim ki çeşitleri ayırma neticeleri hakkında tenkidim kalmamıştır. Asım Bey ve arkadaşlarını elde ettikleri zikre şayan neticelerden dolayı bütün kalbimle tebrik ederim
R.O. Mannell
R.O. Mannell & Co.Ltd. London

RAPOR IV *
(1951 ürününe ait diğer bir rapor)

BOP ve FOP Temmuz Çayı: İyi imal edilmiş, muntazam ve iyi kıvrılmış, güzel bir çay ve az altınbaşlı.
FOP 2 Temmuz Çayı: İnce sıkı kıvrılmış OP sınıfı olup fevkelade bir sınıfıdrır.
OF ve BOP1 Temmuz Çayı : İyi imal edilmiş ve muntazam kıvrılmış, altınbaşlı ve siyah yapraklı bir çaydır.
BOP Ağustos Çayı. İyi imal edilmiş ve muntazam kıvrılmış, altınbaşlı ve siyah yapraklı bir çaydır.
FOP Ağustos Çayı: İyi imal edilmiş, siyah ve ince bir Op tipidir.
Op Ağustos Çayı : Sıkı kıvrılmış, bir miktar altınbaş ihtiva eden muntazam Fannings'li bir çaydır. Menkuu alınmış çay yapraklarının rengi ise parlak olup FOP'ler biraz mattır.

R.O. Mannell
R.O. Mannell & Co.Ltd. London

Cari 9 tarihli mektubunuza cevaben Rize bölgesi çaylarına ait raporun bir suretini ekli olarak sunuyorum. Rapora ilave olarak şunu arz etmek isterim ki, bu çayların umumiyetle harman yapılmaktan ziyade başlı başına satılması daha uygundur. Çok iyi hazırlanmış olmaları itibariyle emsali Hint ve Seylan çaylarının bir çoğundan üstündür. Haddi zatında yalnız bu husus dahi kendisinden düşük evsafta olanlardan daha yüksek fiyat bulması için kafidir. Hele iyi daha iyi menku'lu oluşu bir çok harmancıları müzayede dışı harekete getirecektir. Bundan başka BOP Orange Fanningsler, içim itibariyle harmana karıştırılmaya elverişlidir. Darjeeling karekterlerinde olmaları da onların değerini herhangi bir şekilde değiştirmeye sebep teşkil etmez.
Seylan da çay istihsal müesseselerinin hiç değilse buna benzer şekilde çay imal etmelerini arzu ederim.

Rize Bölgesi

Cinsi	Kuru Çay	Menkuu (Dem)
OF	Güzel altunbaşlı muntazam Fanningtir.	Güzel renkli, canlı ve kaliteli
BOP	İyi imal edilmiş siyah yapraklardan ve beğenilir parlak altunbaşlardan müteşekkildir.	Parlak, kuvvetli, iyi kalitede ve canlıdır.
FBOP	İyi imal edilmiş gösterişli ve parlak altunbaşlıdır.	Parlak, kuvvetli, iyi kalitede ve canlıdır.
FOP	İnce bükülmüş tel gibi gayet iyi kıvrılmış olup bir mikdar altunbaş ihtiva eder.	Parlak, fakat biraz hafiftir.
OP	İnce kıvrılmış münferit parçalardan müteşekkildir.	Parlak, fakat biraz hafiftir.

Türkiye'nin Rize Bölgesi Temmuz mahsulüne ait çay raporunu göndermekte gecikmiş olduğum için özür dilerim. Size evvelce de söylediğim gibi İsveç ve Danimarka'ya yapmış olduğum bir iş seyahati dolayısıyla burada bulunmuyordum.
İlk olarak şunu söylemeliyim ki, eğer Türkiye bu çayları dış piyasaya arz etmiş olsaydı Hint ve Seylan müstahsillerine müthiş bir darbe indirirdi. Danimarka'da herkes altunbaşlı çiçekli BOP çaylarına rağbet ettiği için Rize'nin bu tip 2 ve 3 numaralı çayları onları cezbedecekti.
1951 senesinde bu bölgenin 640.000 libre mahsul vermiş olduğunu ve bu miktarın artacağını söylediğinizi hatırlıyorum. Eğer 1953 istihsal rakamlarını temin edebilirseniz memnun olurum. Acaba Türk Hükümeti bu çayı iyi bir döviz kaynağı olarak kullanma imkanını bulamaz mı?
Bu çaylar hakkındaki teknik raporumu aşağıda görüleceği veçhile arz ediyorum.

Cinsi	Kuru Çay	Menkuu (Dem)
FBOPF	İyi nispette altunbaşlı, iyi kalite arz eden parlak	Zengin ve kıvamlı
FBOP	Altunbaşla dolu çok parlak	En iyi kaliteli çayların safında zengin kalite ve lezzete sahiptir.
FFOP	Parlak altunbaşlıya tercih edilen koyu mat renkte altunbaş çeşitli ve çok kıvrımlı olup gösterişlidir.	Renk FBOP den daha iyidir. İçim bakımından ise tam manasıyla Darjeeling karakterindedir.
FBOP	Bir miktar altunbaş ihtiva eden ince kıvrılmış ideal bir çaydır.	Parlak renkli olup, Darjeeling tadındadır.
OP	Kıvrılmış yaprak itibariyle FBOP den daha büyük, çok siyah ve çok mükemmel ince bir şekilde imal edilmiştir.	Bakiye bakır renginde olup FBOP kadar parlak değildir. Lezzeti Darjeeling karakteri intibaını vermekte ve temiz bir kalite göstermekte olup sertlik bakımından hafiftir.

Londra'nın en büyük çay harmancısı ve satıcısının noktai nazarını öğrenmek üzere bu çay numunelerini kendilerine verdim ve burada da onların kanaatini bildiri raporu ekli olarak gönderiyorum.
R.O.Mennell